Jak kapslové kávovary a odpad z nich ničí planetu # Jak kapslové kávovary i odpady z nich niszczą p
Każdego ranka miliony ludzi na całym świecie wkładają do ekspresu małą aluminiową lub plastikową kapsułkę, naciskają przycisk i po trzydziestu sekundach trzymają w dłoni gorącą filiżankę kawy. Jest to wygodne, szybkie i efekt bywa smaczny. Jednak za tą pozornie niewinną poranną rutyną kryje się problem, o którym zbyt mało się mówi – góra odpadów, która rośnie każdego dnia i której prawdziwa skala jest zupełnie nieznana większości konsumentów.
Ekspresy kapsułkowe stały się przez ostatnie dwadzieścia lat jednym z najlepiej sprzedających się urządzeń kuchennych na świecie. Według szacunków rocznie sprzedaje się ponad pięćdziesiąt miliardów kapsułek do ekspresów – liczba tak astronomiczna, że trudno ją sobie wyobrazić. Gdyby ustawić te kapsułki jedna za drugą, owinęłyby kulę ziemską kilka razy. A przy tym zdecydowana większość z nich trafia do kosza na śmieci, skąd wędruje na wysypisko lub do spalarni.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Dlaczego kapsułki są tak problematyczne?
Pozorna prostota systemu kapsułkowego kryje w sobie paradoks konstrukcyjny. Aby kapsułka wytrzymała ciśnienie gorącej pary, chroniła kawę przed wilgocią i zachowała aromat, musi być wykonana z wielu warstw materiałów – kombinacji aluminium, plastiku i folii, które są ze sobą mocno połączone. Właśnie ta wielowarstwowa konstrukcja sprawia, że recykling kapsułek jest tak trudny. Standardowe sortownie odpadów nie są w stanie efektywnie rozdzielić tych materiałów, więc cała kapsułka trafia jako odpad zmieszany, nawet jeśli klient starannie ją umyje i wrzuci do niebieskiego pojemnika.
Weźmy konkretny przykład z codziennego życia: rodzina, która każdego dnia pije dwie filiżanki kawy z ekspresu kapsułkowego, zużywa rocznie około 730 kapsułek. To prawie trzy czwarte kilograma plastikowych i aluminiowych odpadów z jednego gospodarstwa domowego. Pomnóżmy tę liczbę przez miliony gospodarstw domowych w Europie, a otrzymamy cyfrę, która zapiera dech w piersiach. A to jeszcze nie liczymy opakowań, w których kapsułki przychodą, kartonowych pudełek i celofanowych folii.
Sytuację komplikuje też fakt, że różni producenci używają różnych typów kapsułek, które nie są ze sobą kompatybilne. Oznacza to, że nawet jeśli klient chciałby skorzystać ze zwrotu lub programu recyklingu, musi dokładnie wiedzieć, jaki rodzaj kapsułki posiada i gdzie ją zanieść. System ten jest celowo lub niecelowo skonstruowany tak, by był zbyt skomplikowany dla przeciętnego konsumenta – a efektem jest to, że większość kapsułek po prostu trafia do kosza.
Problem nie kończy się jednak na samej kapsułce. Ekspresy kapsułkowe produkują odpady przez cały swój cykl życia – od wydobycia surowców do produkcji kapsułek, przez ich transport, aż po utylizację samego urządzenia, które ma średnią żywotność zaledwie kilku lat. Odpady elektroniczne z wycofanych ekspresów należą przy tym do najszybciej rosnących kategorii odpadów na świecie, jak wskazuje na przykład raport ONZ dotyczący odpadów elektronicznych.
Warto odnotować, że nawet John Sylvan, jeden z wynalazców systemu Keurig – jednego z najbardziej rozpowszechnionych systemów kapsułkowych w USA – później publicznie żałował swojego wynalazku. „Chciałbym, żebym tego nigdy nie wynalazł" – powiedział w wywiadzie dla The Atlantic. To zdanie samo w sobie mówi więcej niż niejedna ekologiczna analiza.
Co kryje się za „ekologicznymi" rozwiązaniami producentów
Producenci ekspresów kapsułkowych są dobrze świadomi problemu i w ostatnich latach wyszli z różnymi inicjatywami, które mają sprawić, że ich produkty będą wyglądać bardziej ekologicznie. Nespresso uruchomiło na przykład program zbiórki zużytych kapsułek, w którym klienci mogą odnieść kapsułki do punktów zbiórki lub odesłać je pocztą. Brzmi to obiecująco – w praktyce okazuje się jednak, że rzeczywisty wskaźnik recyklingu jest znacznie niższy niż sugerują materiały marketingowe. Badania organizacji Which? w Wielkiej Brytanii wykazały, że duża część kapsułek oddanych do programów recyklingu i tak trafia na wysypisko lub do spalarni, ponieważ sortownie nie mają ani mocy przerobowych, ani technologii, by postąpić z nimi inaczej.
Równie problematyczne są tak zwane kapsułki kompostowalne, które pojawiają się na rynku jako alternatywa dla wariantów aluminiowych i plastikowych. Brzmi to kusząco – kapsułka, która po użyciu rozkłada się w ziemi. Jednak rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Większość tych kapsułek wymaga do prawidłowego rozkładu przemysłowego kompostownika z precyzyjnie kontrolowaną temperaturą i wilgotnością. W domowym kompoście ani w naturze nie rozkładają się tak, jak oczekiwałby konsument, a w zwykłym systemie odpadowym powodują zamieszanie, ponieważ nie można ich recyklować razem z plastikami ani aluminium. Greenwashing – czyli celowe zniekształcanie ekologicznej wartości produktu – jest w segmencie kawy kapsułkowej niestety bardzo powszechnym zjawiskiem.
Tymczasem naprawdę zrównoważona alternatywa istnieje i nie jest wcale skomplikowana. Tradycyjne metody parzenia kawy – french press, kawiarczyk moka, kawa przelewana lub espresso z ekspresu dźwigniowego – produkują ułamek odpadów w porównaniu z systemami kapsułkowymi. Ekspres do mielonej kawy przy dobrej pielęgnacji wytrzyma dziesięciolecia, podczas gdy ekspres kapsułkowy wymienia się średnio co cztery do sześciu lat. Mielona kawa jest przy tym zazwyczaj świeższa, smaczniejsza i – co wielu zaskoczy – tańsza. Cena kawy w kapsułce przeliczona na kilogram jest bowiem wielokrotnie wyższa niż cena porównywalnej kawy mielonej.
Ktoś mógłby zarzucić, że wygoda ma swoją cenę i że każdy ma prawo wyboru sposobu parzenia kawy. To oczywiście prawda. Problem polega jednak na tym, że prawdziwa cena kawy kapsułkowej nie jest odzwierciedlona w cenie na etykiecie – płaci ją środowisko naturalne, przyszłe pokolenia i społeczności żyjące w pobliżu wysypisk. Koszty zewnętrzne oddziaływania na środowisko są systematycznie przesuwane poza koszyk zakupowy konsumenta.
Interesujące jest obserwowanie, jak zmienia się zachowanie konsumentów w momencie, gdy poznają konkretne liczby. Badania wielokrotnie pokazują, że duża część użytkowników ekspresów kapsułkowych po prostu nie wiedziała o środowiskowym wpływie swojego urządzenia – a gdy się o tym dowiadywali, zaczynali myśleć o zmianie. Świadomość jest więc kluczowym narzędziem, dlatego ważne jest, by otwarcie rozmawiać o tych kwestiach.
Istnieje kilka konkretnych kroków, które może podjąć każdy konsument, jeśli chce uwolnić się od odpadów kapsułkowych:
- Przejście na tradycyjne parzenie kawy – french press, aeropress lub kawiarczyk moka są przystępne cenowo, trwałe i produkują minimum odpadów
- Wybór kapsułek wielokrotnego użytku – dla tych, którzy chcą zachować wygodę ekspresu kapsułkowego, dostępne są wielokrotnego użytku kapsułki ze stali nierdzewnej, do których można wsypywać własną mieloną kawę
- Uczestnictwo w certyfikowanych programach recyklingu – jeśli klient decyduje się pozostać przy systemie kapsułkowym, powinien aktywnie korzystać z punktów zbiórki i sprawdzić, jak dany program faktycznie działa
- Wybór certyfikowanych marek – niektóre mniejsze palarnie oferują kapsułki z certyfikatem rzeczywistej kompostowalności lub program zwrotu z przejrzystym raportowaniem
Kapsułki wielokrotnego użytku są przy tym rozwiązaniem wartym bliższej uwagi. Działają prosto: klient raz kupuje kapsułkę ze stali nierdzewnej lub trwałego plastiku, napełnia ją mieloną kawą według własnego wyboru, używa, a następnie myje i ponownie napełnia. Odpada wszelkie jednorazowe opakowanie, klient ma kontrolę nad jakością i pochodzeniem kawy, a koszty przygotowania jednej filiżanki znacznie maleją. Jedyną inwestycją jest początkowy zakup kapsułki wielokrotnego użytku, który zwraca się już po kilkudziesięciu użyciach.
Jak myśleć o kawie inaczej
Zmiana nawyków nigdy nie jest łatwa, zwłaszcza gdy chodzi o tak rytualną czynność, jaką jest poranna kawa. Mimo to warto zastanowić się, czego właściwie oczekujemy od naszej kawy. Czy chcemy jedynie szybko dostarczyć organizmowi kofeinę, czy też pragniemy chwili spokoju i świadomego przeżycia? Jeśli chodzi o to drugie, tradycyjne parzenie kawy oferuje wartość dodaną, której ekspres kapsułkowy ze swojej natury zapewnić nie może – zaangażowanie, uwagę i drobny rytuał, który może przemienić codzienną rutynę w coś bardziej znaczącego.
Zrównoważona konsumpcja nie oznacza rezygnacji z przyjemności – oznacza zastanowienie się, jak ją osiągnąć z mniejszym wpływem na otaczający nas świat. A kawa jest pod tym względem doskonałym przykładem, ponieważ oferuje całą gamę możliwości od najprostszych po wyrafinowane, przy czym te bardziej przyjazne dla środowiska są bardzo często jednocześnie smaczniejsze i bardziej ekonomiczne.
Producenci systemów kapsułkowych inwestują ogromne środki w marketing i budowanie lojalności klientów. Ich inicjatywy ekologiczne są wprawdzie krokiem we właściwym kierunku, ale jak dotąd daleko im do zrównoważenia rzeczywistego wpływu ich produktów. Zmiana musi nadejść zarówno ze strony producentów – w postaci naprawdę innowacyjnych i nadających się do recyklingu rozwiązań – jak i ze strony konsumentów, którzy są gotowi zrewidować swoje nawyki. Regulacje ze strony państwa i Unii Europejskiej, które wprowadzałyby wiążące standardy dotyczące recyklowalności opakowań, mogłyby w tym zakresie odegrać kluczową rolę, jak sugeruje również Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym Komisji Europejskiej.
Odpady kapsułkowe są pod wieloma względami symbolem szerszego problemu naszych czasów: tendencji do przedkładania chwilowej wygody nad długoterminowe konsekwencje. Dobra wiadomość jest taka, że alternatywy istnieją, są dostępne i pod wieloma względami lepsze. Wystarczy się na nie zdecydować – najlepiej zanim jutro rano sięgniemy po kolejną kapsułkę.
