# Co znamenají streptokoky skupiny B v těhotenství ## Co jsou streptokoky skupiny B? Streptokoky s
Ciąża wiąże się z całą gamą badań, które mogą być dla przyszłych mam mylące lub niepokojące. Jednym z testów wykonywanych pod koniec ciąży jest badanie na paciorkowce grupy B. Choć bakteria ta nie jest w codziennym życiu szczególnie niebezpieczna, w kontekście porodu i okresu noworodkowego zasługuje na uwagę. Dlaczego lekarze tak bardzo przywiązują wagę do jej wykrycia i co wynik testu naprawdę oznacza dla matki i dziecka?
Paciorkowce grupy B, fachowo określane jako Streptococcus agalactiae lub w skrócie GBS (od angielskiego Group B Streptococcus), to bakterie naturalnie zasiedlające przewód pokarmowy i moczowo-płciowy wielu dorosłych ludzi. Ich obecność sama w sobie nie oznacza choroby – w zdecydowanej większości przypadków są całkowicie bezobjawowe i człowiek nawet o nich nie wie. Szacuje się, że około 10–30% ciężarnych kobiet jest nosicielkami tych bakterii, nie odczuwając przy tym żadnych dolegliwości. Problem pojawia się w momencie porodu, gdy noworodek może zetknąć się z bakterią podczas przechodzenia przez kanał rodny.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Dlaczego bakterie GBS stanowią ryzyko w ciąży?
Noworodki mają niedojrzały układ odpornościowy i nie są w stanie poradzić sobie z bakteriami GBS tak, jak potrafiłby to organizm dorosłego człowieka. Przeniesienie bakterii z matki na dziecko podczas porodu może w niektórych przypadkach prowadzić do poważnych chorób noworodkowych – najczęściej są to zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub uogólnione zakażenie krwi, czyli sepsa. Światowa Organizacja Zdrowia oraz towarzystwa ginekologiczne zwracają uwagę, że noworodkowe zakażenia GBS należą do najczęstszych przyczyn poważnych chorób bakteryjnych w pierwszych tygodniach życia. Choć współczesna medycyna potrafi leczyć te stany, ich zapobieganie jest zawsze lepszym rozwiązaniem.
Ważne jest przy tym rozróżnienie między tzw. wczesną i późną postacią noworodkowego zakażenia GBS. Postać wczesna ujawnia się w ciągu pierwszych 7 dni życia dziecka i jest związana właśnie z przeniesieniem podczas porodu. Postać późna może pojawić się do trzeciego miesiąca życia dziecka, a jej źródło jest bardziej zróżnicowane – może dojść do przeniesienia podczas karmienia piersią, kontaktu z otoczeniem lub środowiskiem szpitalnym. Właśnie dlatego badania przesiewowe koncentrują się przede wszystkim na zapobieganiu postaci wczesnej, na którą bezpośredni wpływ ma profilaktyczne podawanie antybiotyków matce podczas porodu.
Zrozumiałe jest, że słowo „antybiotyki" może budzić obawy u ciężarnych kobiet. Jednak podanie antybiotyków bezpośrednio podczas porodu – najczęściej dożylnej penicyliny – jest uznawane za bezpieczne zarówno dla matki, jak i dla dziecka, a jego korzyści znacznie przewyższają ewentualne ryzyko. Według danych publikowanych między innymi na stronie amerykańskiego Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) dzięki powszechnemu badaniu przesiewowemu i profilaktycznemu podawaniu antybiotyków udało się zmniejszyć występowanie wczesnych noworodkowych zakażeń GBS o ponad 80% w porównaniu z okresem przed wprowadzeniem tego środka.
Jak jednak lekarze sprawdzają, czy konkretna ciężarna kobieta jest nosicielką bakterii? Odpowiedź tkwi w prostym, lecz bardzo ważnym badaniu.
Jak przebiega badanie na paciorkowce grupy B
Test na GBS wykonuje się między 35. a 37. tygodniem ciąży. Polega on na pobraniu wymazu z pochwy i odbytu, co odbywa się ambulatoryjnie u ginekologa i trwa zaledwie kilka sekund. Kobieta nie odczuwa przy tym żadnego bólu – jest to całkowicie nieinwazyjny zabieg, porównywalny ze zwykłym badaniem ginekologicznym. Pobrany materiał jest następnie wysyłany do laboratorium, gdzie metodą hodowli sprawdza się obecność bakterii GBS. Wynik jest zazwyczaj dostępny w ciągu kilku dni.
Dlaczego test wykonuje się właśnie w tym okresie, a nie wcześniej? Obecność bakterii GBS w organizmie może zmieniać się w czasie – kobieta, która była wynikiem ujemnym w 20. tygodniu, może mieć wynik dodatni w 36. tygodniu i odwrotnie. Test wykonany zbyt wcześnie mógłby więc nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu w momencie porodu. Badanie między 35. a 37. tygodniem dostarcza najbardziej wiarygodnych informacji o sytuacji tuż przed porodem.
Wyobraźmy sobie konkretny przykład: Kasia jest w 36. tygodniu ciąży i przychodzi na rutynową kontrolę do swojego ginekologa. Lekarz wyjaśnia jej, że czas na wymaz GBS, pobiera próbki, a po czterech dniach Kasia otrzymuje wynik – dodatni. Oznacza to, że bakteria jest obecna w środowisku pochwy i odbytu. Kasia naturalnie się niepokoi, ale lekarz ją uspokaja: wynik dodatni nie oznacza, że dziecko będzie chore, a jedynie to, że podczas porodu należy profilaktycznie podać antybiotyki. Kasia rodzi zdrowego chłopca, a cały poród przebiega bez komplikacji.
Ten scenariusz jest całkowicie typowy i odzwierciedla codzienną rzeczywistość oddziałów położniczych na całym świecie. Kluczem do sukcesu jest właśnie wczesne ustalenie stanu i odpowiednia reakcja zespołu medycznego.
Istnieją jednak sytuacje, w których antybiotykową profilaktykę podaje się nawet bez wcześniejszego testu. Należą do nich między innymi przedwczesny poród przed ukończeniem 37. tygodnia, gdy test nie został jeszcze wykonany, lub sytuacja, gdy kobieta zgłasza się do porodu bez wyników badania przesiewowego. W takim przypadku lekarze kierują się czynnikami ryzyka – takimi jak gorączka rodzącej podczas porodu, przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego lub wcześniejsze dziecko z zakażeniem GBS. Podejście do profilaktyki jest zatem indywidualne i zawsze dostosowane do konkretnej sytuacji.
Jak zauważył wybitny amerykański pediatra i specjalista w dziedzinie zakażeń noworodkowych, dr Richard Polin: „Zapobieganie zakażeniom GBS u noworodków jest jednym z największych osiągnięć medycyny perinatalnej ostatnich dziesięcioleci." To stwierdzenie doskonale oddaje, jak daleko posunęła się medycyna w zakresie ochrony noworodków – i jak ważną rolę odgrywa w tym pozornie niepozorny wymaz wykonany kilka tygodni przed porodem.
Co zrobić po uzyskaniu dodatniego wyniku testu
Dowiedzenie się, że wynik testu jest dodatni, może być stresującą informacją dla ciężarnej kobiety. Absolutnie kluczowe jest jednak uświadomienie sobie, że wynik dodatni nie wymaga żadnego leczenia w trakcie ciąży. Bakterii GBS nie leczy się antybiotykami przed porodem – i to z dobrego powodu. Nawet gdyby bakterię udało się wyeliminować, z dużym prawdopodobieństwem pojawiłaby się ponownie przed porodem. Dlatego sensowne jest podanie antybiotyków dopiero podczas samego porodu, kiedy mają największy efekt ochronny dla dziecka.
Kobiety z dodatnim wynikiem powinny poinformować personel medyczny oddziału położniczego zaraz po przyjęciu do porodu, aby można było jak najwcześniej rozpocząć profilaktykę antybiotykową – najlepiej co najmniej cztery godziny przed porodem. Informacja ta powinna być zawarta w planie porodu lub dokumentacji medycznej, którą kobieta przynosi do szpitala.
Jeśli chodzi o karmienie piersią, dodatni wynik GBS w ciąży nie jest powodem do jego ograniczenia. Mleko matki zawiera przeciwciała i substancje, które wręcz pomagają noworodkowi budować odporność. Gdyby bakteria GBS pojawiła się bezpośrednio w mleku matki – co jest rzadkim, ale możliwym zjawiskiem – sytuację należy rozwiązać indywidualnie z lekarzem.
Ciężarne kobiety pytają też niekiedy, czy stylem życia lub dietą mogą wpłynąć na obecność bakterii GBS. Dowody naukowe w tym zakresie nie są przekonujące. Probiotyki, zmiana diety ani inne naturalne metody nie są wystarczająco udowodnione jako sposób na niezawodne wyeliminowanie GBS lub zapobieganie mu. Najlepszą ochroną pozostaje rzetelne badanie przesiewowe i ewentualna profilaktyka antybiotykowa podczas porodu.
Dla tych, którzy chcą dowiedzieć się więcej na ten temat, wartościowym źródłem informacji jest między innymi strona brytyjskiego NHS, która w przystępny i zrozumiały sposób omawia problematykę GBS, a także polskie towarzystwa ginekologiczne i perinatologiczne, których zalecenia stanowią podstawę postępowania w krajowych oddziałach położniczych.
Naturalne jest, że każda ciężarna kobieta pragnie dla swojego dziecka jak najlepszego i każda nowa informacja może wywoływać pytania lub obawy. Badanie przesiewowe GBS jest jednak przykładem tego, jak współczesna medycyna potrafi prostą i bezpieczną metodą znacząco zmniejszyć ryzyko poważnej choroby u noworodków. Wymaz trwający sekundy, wynik po kilku dniach i w razie potrzeby antybiotyki podczas porodu – to cały proces, który może mieć kluczowe znaczenie dla nowo narodzonego dziecka. Świadomość na temat tego badania, jego sensu i przebiegu jest zatem jednym z najcenniejszych darów, jaki przyszła mama może sprawić sobie i swojemu dziecku na długo przed tym, jak przyjdzie ono na świat.
