# Co formuje mikrobiom novorozence po narození ## Co kształtuje mikrobiom noworodka po urodzeniu M
Pojawienie się nowego życia na świecie to chwila pełna emocji, a zarazem fascynujący proces biologiczny, który kształtuje zdrowie dziecka na długie lata. Jednym z aspektów, który nauka bada w ostatnich dziesięcioleciach coraz intensywniej, jest mikrobiom noworodka – czyli zbiór miliardów bakterii, wirusów i grzybów zasiedlających jego ciało tuż po narodzinach. I właśnie sposób porodu, czy to poród naturalny, czy cesarskie cięcie, odgrywa w tym procesie zaskakująco istotną rolę.
Ludzki mikrobiom tworzy ogólnie około 38 bilionów mikroorganizmów, przy czym ich liczba jest mniej więcej równa liczbie własnych komórek ciała. To odkrycie, opublikowane w 2016 roku przez zespół naukowców w czasopiśmie Cell, zasadniczo zmieniło sposób postrzegania tego, czym właściwie „jesteśmy". Noworodek przychodzi na świat praktycznie jak niezapisana karta – jego jelita, skóra i błony śluzowe dopiero czekają na zasiedlenie. A to, co zasiedli je jako pierwsze, może decydować o jego odporności, podatności na alergie i zdrowiu metabolicznym przez całe życie.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Poród naturalny jako biologiczna inicjacja bakteryjna
Podczas przejścia przez kanał rodny dochodzi do czegoś, co można porównać do biologicznego chrztu. Noworodek wchodzi w kontakt z mikroflorą pochwy matki, bogatą przede wszystkim w bakterie z rodzaju Lactobacillus. Mikroorganizmy te mają kluczowe znaczenie dla rozwoju zdrowego środowiska jelitowego – pomagają trawić pierwsze mleko, chronią przed patogenami i aktywnie stymulują rozwój układu odpornościowego.
Wyobraźmy sobie konkretny przykład: mała Eliška rodzi się naturalnie w 39. tygodniu ciąży. W ciągu kilku godzin po porodzie jej jelita zaczynają zasiedlać bakterie, które otrzymała bezpośrednio od matki. Bakterie te zapoczątkowują proces fermentacji mleka matki, produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i tworzą pierwszą linię obrony przed potencjalnie szkodliwymi mikroorganizmami z otoczenia. Jej mikrobiom jest od pierwszego dnia różnorodny i funkcjonalny.
Badania pokazują, że dzieci urodzone naturalnie mają mikrobiom, który w pierwszych miesiącach życia zbliżony jest do mikrobiomu matki. Według badania opublikowanego w prestiżowym czasopiśmie naukowym Nature Medicine z 2019 roku dzieci te mają znacznie wyższy udział pożytecznych bakterii, takich jak Lactobacillus, Bacteroides i Bifidobacterium, przy czym właśnie Bifidobacterium uważane jest za kluczowego gracza w zdrowym rozwoju jelit niemowlęcia.
Ten naturalny transfer mikroorganizmów nie jest przypadkowy – ewolucja doskonaliła go przez miliony lat, aby noworodek otrzymał dokładnie te bakterie, których potrzebuje na start w życie. Nie dziwi więc, że odchylenia od tego procesu mają mierzalne konsekwencje.
Cesarskie cięcie i jego wpływ na mikrobiom noworodka
Cesarskie cięcie jest w wielu przypadkach niezbędne i ratuje życie matek oraz dzieci. Nikomu nie można odmawiać prawa do tej możliwości ani jej bagatelizować. Mimo to ważne jest, aby otwarcie mówić o tym, że sposób porodu ma konsekwencje biologiczne, które zasługują na uwagę.
Dzieci urodzone przez cesarskie cięcie nie przechodzą przez kanał rodny, a zatem nie wchodzą w kontakt z mikroflorą pochwy matki. Zamiast tego ich pierwsze kontakty mikrobialne pochodzą ze skóry matki, rąk personelu medycznego i środowiska szpitalnego. Powstały mikrobiom składa się zatem przede wszystkim z bakterii typowych dla środowiska szpitalnego – takich jak Staphylococcus, Streptococcus i Clostridium – zamiast pożytecznych pałeczek kwasu mlekowego.
Różnica w składzie mikrobiologicznym jelit między dziećmi urodzonymi naturalnie a przez cesarskie cięcie jest zauważalna jeszcze w pierwszych miesiącach, a niekiedy nawet latach życia. Badanie z 2020 roku, opublikowane w Cell Host & Microbe, śledziło mikrobiom ponad 600 dzieci i potwierdziło, że dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają znacznie niższą różnorodność mikrobiomu jelitowego w pierwszym roku życia. Ta obniżona różnorodność koreluje z wyższym ryzykiem rozwoju alergii, astmy, egzemy, a także otyłości i cukrzycy typu 2 w późniejszym wieku.
Jak ujął to wybitny brytyjski mikrobiolog Tim Spector w książce The Diet Myth: „Sposób, w jaki przychodzimy na świat, kształtuje nasze zdrowie w sposób, który dopiero zaczynamy rozumieć."
To odkrycie nie oznacza, że każde dziecko urodzone przez cesarskie cięcie będzie chore – zdrowie jest wypadkową wielu czynników. Jednak świadomość tych zależności otwiera przestrzeń dla interwencji, które mogą pomóc wesprzeć mikrobiom noworodka.
Seeding mikrobiomu – kontrowersyjna, ale interesująca praktyka
W ostatnich latach w środowiskach naukowych dyskutuje się o tak zwanym „vaginal seeding", czyli mikrobiologicznym szczepieniu. Jest to procedura, w której bezpośrednio po cesarskim cięciu na skórę, usta i nos noworodka aplikuje się wacik nasączony wydzieliną pochwy matki. Celem jest naśladowanie naturalnego transferu bakterii podczas porodu naturalnego.
Pilotowe badanie opublikowane w Nature Medicine w 2016 roku sugerowało, że procedura ta rzeczywiście pomaga zbliżyć mikrobiom dziecka urodzonego przez cesarskie cięcie do mikrobiomu dziecka urodzonego naturalnie. Jednocześnie jednak towarzystwa naukowe, w tym Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów, ostrzegają, że procedura niesie ryzyko przeniesienia patogenów, takich jak wirus opryszczki pospolitej, i nie zalecają jej jako standardowej praktyki bez wcześniejszego badania matki.
Badania w tej dziedzinie wciąż trwają i konsensus nie został jeszcze wypracowany. Niemniej jest to przykład tego, jak nauka aktywnie poszukuje sposobów na wyrównanie różnic powstałych w wyniku sposobu porodu.
Karmienie piersią jako druga szansa dla mikrobiomu
Niezależnie od sposobu porodu istnieje jeden czynnik, który ma zasadniczy wpływ na mikrobiom noworodka i jest dostępny niemal dla każdej matki – karmienie piersią. Mleko matki nie jest bowiem jedynie źródłem składników odżywczych. Zawiera specjalne oligosacharydy (HMO – human milk oligosaccharides), które przeznaczone są nie dla samego dziecka, lecz bezpośrednio dla jego bakterii jelitowych. Substancje te selektywnie wspierają wzrost Bifidobacterium i innych pożytecznych mikroorganizmów.
Badania wielokrotnie wykazują, że dzieci karmione piersią mają zdrowszy i bogatszy mikrobiom jelitowy niż dzieci karmione mieszanką, niezależnie od sposobu porodu. Badanie opublikowane w JAMA Pediatrics wykazało, że karmienie piersią może częściowo zrekompensować deficyt mikrobiologiczny powstały przy cesarskim cięciu. U dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie, które były karmione piersią przez co najmniej sześć miesięcy, różnica w mikrobiomie w porównaniu z dziećmi urodzonymi naturalnie była znacznie mniejsza niż u dzieci karmionych mieszanką.
To informacja, która powinna być elementem każdej rozmowy o opiece poporodowej. Matki, które rodziły przez cesarskie cięcie, mogą poprzez karmienie piersią przekazać swojemu dziecku dziedzictwo mikrobiologiczne, które w innym przypadku przychodzi drogą naturalną.
Kolejnym czynnikiem kształtującym mikrobiom noworodka jest kontakt z naturą i środowiskiem domowym. Dzieci wychowujące się w gospodarstwach domowych ze zwierzętami, spędzające czas na zewnątrz i mające kontakt z glebą, mają udowodniony bogatszy mikrobiom niż dzieci wychowywane w ściśle sterylnym otoczeniu. Spostrzeżenie to wynika z tak zwanej hipotezy higienicznej, według której nadmierna sterylność nowoczesnego środowiska pozbawia układ odpornościowy niezbędnych bodźców i przyczynia się do wzrostu alergii i chorób autoimmunologicznych.
Rodzice zainteresowani wspieraniem zdrowego mikrobiomu swojego dziecka mogą sięgnąć również po probiotyczne suplementy diety przeznaczone specjalnie dla niemowląt. Na rynku dostępne są preparaty zawierające szczepy Lactobacillus rhamnosus lub Bifidobacterium longum, których skuteczność we wspieraniu zdrowia jelitowego u niemowląt potwierdzają liczne badania kliniczne. Przed ich zastosowaniem zawsze warto jednak skonsultować wybór z pediatrą.
Ważne jest też, aby pamiętać, że mikrobiom nie jest sprawą statyczną. Choć pierwsze miesiące życia mają kluczowe znaczenie dla jego kształtowania, ekosystem jelitowy rozwija się i zmienia przez całe życie. Dieta bogata w błonnik, fermentowane produkty spożywcze, ograniczenie zbędnego stosowania antybiotyków i aktywność na świeżym powietrzu to czynniki, które mogą pozytywnie wpływać na mikrobiom w każdym wieku.
Co mówi nauka o długoterminowych skutkach
Dane epidemiologiczne są w tym zakresie dość jednoznaczne. Ogólnoświatowy wzrost liczby porodów przez cesarskie cięcie – w niektórych krajach stanowią one dziś ponad 50% wszystkich porodów – koreluje czasowo ze wzrostem częstości występowania alergii, astmy, celiakii, zapalnych chorób jelit i chorób autoimmunologicznych. Bezpośrednią przyczynowość trudno udowodnić, ponieważ na zdrowie wpływają dziesiątki zmiennych, ale skojarzenia są na tyle silne, że środowisko naukowe traktuje je poważnie.
Światowa Organizacja Zdrowia w swoim stanowisku ostrzega, że wskaźnik cesarskich cięć przekraczający 10–15% populacji nie przynosi już mierzalnych korzyści dla zdrowia matek ani dzieci i może wiązać się z negatywnymi konsekwencjami. Nie oznacza to, że cesarskich cięć nie należy wykonywać tam, gdzie są wskazane medycznie – wręcz przeciwnie. Rośnie jednak presja, aby operacji tej nie przeprowadzać niepotrzebnie, jedynie dla wygody lub z obawy przed bólem, bez przekazania rodzicom pełnych informacji o potencjalnych konsekwencjach.
Świadoma decyzja jest kluczem. Rodzice, którzy wiedzą, jak sposób porodu wpływa na mikrobiom noworodka, mogą lepiej planować opiekę poporodową – czy to w zakresie karmienia piersią, probiotyków, kontaktu z naturą, czy regularnego monitorowania stanu zdrowia dziecka. Nauka w tej dziedzinie rozwija się szybko i każdy rok przynosi nowe odkrycia, które pomagają lepiej zrozumieć, jak kruchy, a zarazem fascynujący jest start każdego nowego życia na tym świecie.
