Ręczne mycie naczyń czy zmywarka – co tak naprawdę oszczędza wodę
Każdego dnia miliony gospodarstw domowych na całym świecie rozwiązuje pozornie banalny problem – jak umyć naczynia. Jedni sięgają po gąbkę i płyn do mycia, inni polegają na zmywarce. Za tą codzienną rutyną kryje się jednak zaskakująco złożona debata, która ma bezpośredni wpływ na zużycie wody, energii i ślad ekologiczny całego gospodarstwa domowego. A wyniki, do których doszły niezależne badania, niejednokrotnie zaskakują nawet tych, którzy uważają się za odpowiedzialnych gospodarzy.
Intuicja wielu ludzi podpowiada, że ręczne mycie naczyń musi być bardziej oszczędne. W końcu – dlaczego duże urządzenie elektryczne miałoby zużywać mniej wody niż człowiek z gąbką? Właśnie tutaj jednak intuicja zawodzi. Rzeczywistość jest bowiem znacznie bardziej złożona i zależy od całego szeregu czynników – od sposobu mycia, przez wiek urządzenia, aż po ilość naczyń, która jednorazowo mieści się w zmywarce.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Ile wody naprawdę zużywamy podczas ręcznego mycia?
Odpowiedź na to pytanie nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Ręczne mycie naczyń jest bowiem ze swojej natury bardzo indywidualną kwestią. Jedni myją pod bieżącą wodą, inni napełniają zlew i myją w jednej porcji wody. Jedni puszczają wodę przez cały czas, inni odkręcają ją tylko do płukania. Właśnie te pozorne szczegóły decydują o tym, czy ręczne mycie jest oszczędne, czy wręcz marnotrawne.
Badanie przeprowadzone przez Uniwersytet w Bonn, które analizowało zużycie wody w gospodarstwach domowych w całej Europie, wykazało, że przeciętna osoba zużywa podczas ręcznego mycia naczyń dla dwunastu osób nawet 100 litrów wody. To liczba, która niejednego zaskoczyłaby. Badanie potwierdziło przy tym, że kluczowym czynnikiem jest właśnie technika mycia – osoby puszczające wodę przez cały czas zużywają wielokrotnie więcej niż te, które pracują z pełnym zlewem.
Wyobraźmy sobie typową sytuację w polskim domu: czteroosobowa rodzina po weekendowym obiedzie z gośćmi. Na blacie piętrzy się góra garnków, talerzy, sztućców i szklanek. Mama zaczyna puszczać gorącą wodę, myje jeden przedmiot po drugim i na bieżąco płucze. Tata tymczasem dokłada kolejną szklankę. Po godzinie mycia do kanalizacji odpływa spokojnie 60–80 litrów wody – i to przy stosunkowo sumiennym podejściu. Jeśli ktoś przy tym puści wodę również podczas przerw lub odkładania naczyń, liczba ta łatwo przekroczy setkę.
Nowoczesne zmywarki do naczyń działają na zupełnie innej zasadzie. Zamknięty system recyrkulacji wody pozwala im zadowolić się zaskakująco małą jej ilością. Energooszczędne modele oznaczone klasą A lub wyższą zużywają na jeden cykl zaledwie 6–10 litrów wody. To ułamek tego, co przeciętna osoba zużywa podczas ręcznego mycia tej samej ilości naczyń. Europejska Agencja Środowiska od dawna zwraca uwagę, że gospodarstwa domowe stanowią niemałą część zużycia wody pitnej, a właśnie wybór sposobu mycia naczyń jest jednym z obszarów, w których można osiągnąć mierzalne oszczędności.
Oczywiście istnieją wyjątki. Jeśli ktoś myje ręcznie tylko dwa talerze i kubek w pełnym zlewie z minimalną ilością wody, a zmywarkę włączałby z tego powodu do połowy pustą, sytuacja wygląda inaczej. Efektywność zmywarki ujawnia się w pełni tylko wtedy, gdy jest w pełni załadowana. Włączanie zmywarki na trzy kubki i kilka sztućców to marnotrawstwo – zarówno wody, jak i energii.
Energia, detergenty i ukryty ślad ekologiczny
Debata o myciu naczyń nie kończy się jednak na samej wodzie. Do ogólnego równania ekologicznego wchodzą również inne czynniki, które należy wziąć pod uwagę, jeśli chcemy mieć naprawdę pełny obraz sytuacji.
Zmywarki do naczyń zużywają energię elektryczną – i to jest fakt, którego nie można ignorować. Starsze modele mogą być energochłonne, podczas gdy nowe urządzenia są coraz bardziej oszczędne. Przy ocenie rzeczywistego wpływu na środowisko liczy się również to, z jakich źródeł pochodzi energia elektryczna w danym kraju. W krajach z wysokim udziałem odnawialnych źródeł energii zmywarka wypada jeszcze korzystniej niż tam, gdzie prąd pochodzi głównie z węgla.
Kolejnym wymiarem jest temperatura wody. Zmywarki standardowo pracują w temperaturze 50–70 stopni Celsjusza, co zapewnia doskonałą higienę i eliminację bakterii. Podczas ręcznego mycia rzadko kto używa naprawdę gorącej wody – zarówno ze względów praktycznych, jak i dlatego, że skóra rąk z trudem znosi tak wysokie temperatury. W efekcie naczynia umyte ręcznie nie zawsze są tak czyste pod względem higienicznym, jak mogłoby się wydawać.
Nie można pominąć również kwestii detergentów. Tabletki do zmywarki są dziś tak sformułowane, by być skutecznymi nawet w mniejszych ilościach, podczas gdy podczas ręcznego mycia ludzie dozują płyn bardzo niedokładnie i nierzadko używają go znacznie więcej, niż jest to konieczne. Nadmiar chemikaliów odpływa następnie do kanalizacji i obciąża oczyszczalnie ścieków. Ekologiczne tabletki do zmywarek lub naturalne środki czyszczące, które oferują wyspecjalizowane sklepy internetowe takie jak Ferwer, mogą ten wpływ jeszcze bardziej zmniejszyć i przybliżyć cały proces mycia do naprawdę zrównoważonego podejścia.
Ciekawe spojrzenie na całą problematykę zaproponował pisarz i popularyzator nauki Charles Fishman, który w swojej książce The Big Thirst napisał: „Woda jest tak tania i tak dostępna, że zapomnieliśmy, jak naprawdę jest cenna." Te słowa doskonale pasują do tematu mycia naczyń – właśnie dlatego, że woda z kranu płynie niezawodnie i tanio, mało kto zastanawia się nad tym, ile jej naprawdę zużywa.
Praktyczna wskazówka, którą zalecają organizacje ekologiczne i producenci sprzętów AGD, brzmi prosto: jeśli posiadasz zmywarkę, używaj jej – ale zawsze w pełni załadowanej, z programem ekologicznym i bez wstępnego płukania pod bieżącą wodą. Wstępne płukanie jest bowiem jednym z największych źródeł zbędnego zużycia wody w gospodarstwach domowych. Nowoczesne zmywarki są zaprojektowane tak, by poradzić sobie nawet z przypalonym lub zaschniętym jedzeniem, więc wstępne płukanie jest w większości przypadków zbędne.
Jeśli nie posiadasz zmywarki lub z różnych powodów preferujesz ręczne mycie, istnieją sposoby na znaczące zmniejszenie zużycia wody. Podstawą jest praca z pełnym zlewem – najpierw namoczyć naczynia, następnie myć w wodzie z mydłem, a dopiero na końcu płukać. Taki sposób może zmniejszyć zużycie wody podczas ręcznego mycia nawet o połowę w porównaniu z myciem pod bieżącą wodą. Kolejnym krokiem jest wybór dobrego ekologicznego płynu do mycia naczyń, który pieni się nawet w małych ilościach i nie obciąża przyrody agresywnymi substancjami chemicznymi.
Warto też wspomnieć, że nie każdy rodzaj naczyń nadaje się do zmywarki. Drewniana deska do krojenia, dobry nóż z drewnianą rękojeścią, żeliwna patelnia czy delikatne szkło – to wszystko należy raczej do ręcznego mycia. Połączenie obu podejść jest zatem w wielu gospodarstwach domowych najrozsądniejszym rozwiązaniem: zmywarka do zwykłych talerzy, garnków i sztućców, ręczne mycie dla specyficznych przedmiotów.
Warto wspomnieć również o wynikach badania porównawczego z 2020 roku, opublikowanego w Journal of Cleaner Production. Potwierdziło ono, że przy prawidłowym użytkowaniu nowoczesnej zmywarki zużycie wody i energii jest niższe niż przy ręcznym myciu w zdecydowanej większości badanych gospodarstw domowych. Wyjątkiem były jedynie bardzo małe gospodarstwa domowe, w których zmywarka nigdy nie byłaby w pełni załadowana.
Z długoterminowej perspektywy inwestycja w energooszczędną zmywarkę jest dla przeciętnej polskiej rodziny korzystna nie tylko ekologicznie, ale i ekonomicznie. Oszczędności na wodzie i ściekach mogą w ciągu roku sięgnąć kilkuset złotych – i to nawet po uwzględnieniu kosztów energii elektrycznej i środków czyszczących. Przy rosnących cenach wody w polskich miastach argument ten nabiera coraz większego znaczenia rok po roku.
Cała historia mycia naczyń pokazuje coś, co obowiązuje w dziedzinie zrównoważonego stylu życia w ogóle: zdrowy rozsądek i dobre intencje nie wystarczą, jeśli nie są poparte faktami. Wiele osób wierzy, że ich sposób postępowania jest przyjazny dla środowiska, nie sprawdzając nigdy, czy rzeczywiście tak jest. Tymczasem właśnie małe codzienne wybory – takie jak sposób mycia naczyń, wybór środków czyszczących czy decyzja o włączeniu zmywarki pełnej lub do połowy pustej – tworzą razem wielką różnicę. Woda jest zasobem, który traktujemy jako coś oczywistego, ale jej dostępność w przyszłości zależy między innymi od tego, jak gospodarujemy nią dziś, przy kuchennym zlewie.
