# Co dělají vlhčené ubrousky s kanalizací Vlhčené ubrousky způsobují v kanalizaci **závažné problém
Niewiele produktów zdołało przez ostatnie dwadzieścia lat tak wyraźnie wniknąć w codzienne życie gospodarstw domowych jak chusteczki nawilżane. Znajdziemy je w łazienkach, kuchniach, pokojach dziecięcych i torebkach. Są praktyczne, szybkie i wygodne – jednak właśnie ta wygoda ma swoją ciemną stronę, o której mówi się zbyt mało. Co właściwie dzieje się z chusteczkami nawilżanymi po tym, jak wrzucimy je do toalety? I dlaczego w ogóle powinno nas to interesować?
Odpowiedź jest zaskakująco złożona i dotyczy nie tylko stanu miejskiej kanalizacji, ale również zdrowia środowiska naturalnego, jakości wody w rzekach, a w ostatecznym rozrachunku – także zawartości naszego portfela.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Dlaczego chusteczki nawilżane szkodzą kanalizacji
Podstawowy problem tkwi w materiale, z którego wykonane są chusteczki nawilżane. W przeciwieństwie do papieru toaletowego, który bardzo szybko rozpada się w wodzie na drobne włókna, chusteczki nawilżane wytwarzane są z wytrzymałych syntetycznych lub półsyntetycznych włókien – najczęściej z poliestru, polipropylenu lub wiskozy. Włókna te są celowo konstruowane tak, aby wytrzymywały mechaniczne obciążenia podczas użytkowania, czyli żeby nie rozpadały się podczas przecierania. Właśnie ta cecha, która podczas użytkowania stanowi zaletę, w kanalizacji staje się prawdziwym koszmarem.
Gdy papier toaletowy zetknie się z wodą, zaczyna się rozpadać w ciągu kilku sekund. Chusteczka nawilżana natomiast praktycznie nie ulega rozkładowi w wodzie – nawet po godzinach moczenia zachowuje swoją strukturę. Badania prowadzone w różnych krajach europejskich wielokrotnie wykazały, że chusteczki nawilżane stanowią nawet 90% wszelkich stałych odpadów zatrzymywanych w oczyszczalniach ścieków. To liczba, która mówi sama za siebie.
Droga chusteczki przez kanalizację nie jest przy tym prosta. W pierwszej chwili może pozornie przejść bez problemu – spłukiwanie unosi ją do rury odpływowej. Jednak w miejscach, gdzie zmienia się średnica rury, gdzie jest zagięcie lub gdzie przepływ wody zwalnia, chusteczka zaczyna tracić impet. Zatrzymuje się na nierównościach ścian rur lub owija wokół pompy. A ponieważ za nią napływają kolejne chusteczki, tłuszcze z kuchni, włosy i inne zanieczyszczenia, stopniowo powstają zbite masy, które w środowisku fachowym nazywane są „fatbergs" – po polsku mniej więcej blokami tłuszczowymi lub tłuszczowymi górami lodowymi.
Bloki tłuszczowe są jednym z najpoważniejszych problemów współczesnej infrastruktury kanalizacyjnej. Londyńska metropolitalna kanalizacja regularnie się z nimi zmaga – w 2017 roku w londyńskiej dzielnicy Whitechapel odkryto blok tłuszczowy o długości ponad 250 metrów i masie przekraczającej 130 ton. Jego usunięcie zajęło pracownikom kilka tygodni i kosztowało setki tysięcy funtów. Podobne przypadki nie są wyjątkiem również w polskich miastach, tylko pisze się o nich zbyt mało.
Praktyczny przykład łatwo sobie wyobrazić: rodzina z dwójką dzieci używa chusteczek nawilżanych każdego dnia – przy przewijaniu, po jedzeniu, przy demakijażu. Każdy członek rodziny spłukuje średnio jedną do dwóch chusteczek dziennie, co daje około tysiąca chusteczek rocznie. Każda z nich zachowuje się w kanalizacji jak mały zarodek przyszłego zatkania. Pomnóżcie to przez liczbę gospodarstw domowych w przeciętnym bloku mieszkalnym, a zacznie być jasne, dlaczego zarządcy kanalizacji biją na alarm.
Co mówi nauka i co mówią producenci
Sytuacja wokół chusteczek nawilżanych jest tym bardziej skomplikowana, że na rynku istnieją produkty oznaczone jako „spłukiwalne" lub „rozkładające się w wodzie". To oznaczenie jest niestety w praktyce bardzo mylące. Oznaczenie „flushable" – czyli spłukiwalny – nie oznacza, że chusteczka rozkłada się w wodzie tak szybko jak papier toaletowy. Oznacza jedynie to, że można ją fizycznie spłukać do kanalizacji bez natychmiastowego zatkania toalety.
Niezależne testy prowadzone przez organizacje ochrony konsumentów oraz instytucje naukowe wielokrotnie wykazały, że nawet produkty oznaczone jako spłukiwalne rozkładają się w wodzie znacznie wolniej niż papier toaletowy i w systemie kanalizacyjnym powodują podobne problemy jak ich „niespłukiwalne" odpowiedniki. Badanie opublikowane w specjalistycznym czasopiśmie Water Research wykazało, że żadna z testowanych „spłukiwalnych" chusteczek nie spełniała kryteriów bezpiecznego spłukiwania ustalonych przez środowisko ekspertów.
Producenci chusteczek nawilżanych naturalnie bronią się, wskazując, że ich produkty spełniają obowiązujące normy. Jednak normy te w wielu krajach – w tym w Polsce – są wciąż niewystarczająco rygorystyczne i nie wymagają rzeczywistej biodegradowalności w środowisku wodnym w rozsądnym horyzoncie czasowym. Unia Europejska wprawdzie w ostatnich latach zaostrzyła regulacje dotyczące jednorazowych wyrobów z tworzyw sztucznych poprzez dyrektywę w sprawie jednorazowych tworzyw sztucznych, jednak środki te dotyczą chusteczek nawilżanych jedynie marginalnie.
Jak w jednym z wywiadów zauważył brytyjski ekspert ds. gospodarki wodnej Paul De Zylva: „Problem nie leży w tym, co ludzie robią celowo źle – problem leży w tym, co producenci pozwalają im myśleć, że jest w porządku." Zdanie to doskonale oddaje istotę całej debaty.
Mikroplastiki i ukryty problem ekologiczny
Kolejnym wymiarem całej historii, który w ostatnich latach coraz bardziej wysuwa się na pierwszy plan, są mikroplastiki. Chusteczki nawilżane zawierające syntetyczne włókna co prawda nie rozkładają się w kanalizacji w całości, ale stopniowo uwalniają z nich drobne włókna, które przenikają nawet przez filtry oczyszczalni ścieków i trafiają do rzek, jezior, a ostatecznie do mórz. Badania organizacji Plastic Soup Foundation i innych instytucji ekologicznych wskazują, że chusteczki nawilżane należą do najważniejszych źródeł mikrowłókien w europejskich ciekach wodnych.
Mikroplastiki są obecnie jednym z najszerzej dyskutowanych tematów w naukach o środowisku. Ich obecność została potwierdzona w rybach, w wodzie pitnej, w glebie, a także w ludzkim organizmie. Choć dokładny wpływ mikroplastików na ludzki organizm jest wciąż przedmiotem badań, panuje naukowy konsensus co do tego, że ich gromadzenie się w ekosystemach jest niepożądane i potencjalnie niebezpieczne.
Chusteczki nawilżane z materiałów naturalnych, takich jak bambus czy organiczna bawełna, w znacznej mierze eliminują ten problem – przy właściwym postępowaniu z odpadami rozkładają się bez pozostawiania mikroplastików. Jednak również te naturalne alternatywy nie powinny być spłukiwane do toalety, jeśli nie są wyraźnie i w sposób udokumentowany certyfikowane jako rozkładalne w środowisku wodnym.
Właściwe postępowanie z chusteczkami nawilżanymi jest przy tym proste. Niezależnie od tego, czy są oznaczone jako spłukiwalne czy nie, należą do kosza – najlepiej do pojemnika na odpady zmieszane. Ta pozornie mała zmiana nawyku ma bardzo konkretny wpływ: zmniejsza ryzyko zatkania domowych rur, oszczędza koszty napraw kanalizacji (które ostatecznie są przenoszone na konsumentów w postaci opłat za ścieki) i redukuje ilość mikroplastików uwalnianych do środowiska naturalnego.
Warto wspomnieć, że operatorzy sieci kanalizacyjnych w całej Europie prowadzą kampanie edukacyjne poświęcone właśnie temu tematowi. W Polsce w podobne działania angażują się również spółki wodociągowe, które zwracają uwagę, że koszty usuwania zatorów spowodowanych chusteczkami nawilżanymi i innymi niewłaściwie spłukanymi przedmiotami sięgają co roku milionów złotych – a koszty te przekładają się na ceny wody i ścieków dla wszystkich mieszkańców.
Jeśli chodzi o alternatywy dla chusteczek nawilżanych, możliwości jest dziś całe mnóstwo. Wielokrotnego użytku chusteczki materiałowe z organicznej bawełny lub bambusa można prać i używać ponownie – są nie tylko bardziej przyjazne dla środowiska, ale z perspektywy długoterminowej również znacznie bardziej ekonomiczne. Dla tych, którzy nie mogą lub nie chcą rezygnować z jednorazowego rozwiązania, odpowiednią alternatywą są chusteczki wykonane wyłącznie z celulozy bez syntetycznych włókien, które rzeczywiście szybko rozkładają się w wodzie. Ważne jest, aby zawsze sprawdzać skład produktu i sposób jego utylizacji podany na opakowaniu.
Cała historia chusteczek nawilżanych i ich relacji z kanalizacją jest właściwie opowieścią o tym, jak współczesna wygoda przynosi koszty, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka. Nie są widoczne w momencie zakupu, nie są widoczne w chwili użycia i nie są widoczne nawet podczas spłukiwania. Ujawniają się dopiero wtedy, gdy przyjeżdża pogotowie techniczne, żeby usunąć zatkanie kanalizacji, gdy w rzece pojawiają się włókna mikroplastików lub gdy na rachunku za wodę i ścieki widać kolejną coroczną podwyżkę. Świadoma decyzja przy zakupie chusteczek nawilżanych – czyli wybór materiałów naturalnych i ich utylizacja do kosza zamiast do toalety – jest jednym z najprostszych sposobów na przyczynienie się do bardziej zrównoważonego funkcjonowania gospodarstwa domowego i całego systemu komunalnego. I to bez większego wysiłku czy znaczącego ograniczenia komfortu.
