Niskie ciśnienie krwi dręczy szczupłe kobiety bardziej, niż myślą
Podczas gdy wysokie ciśnienie krwi przyciąga uwagę lekarzy, mediów i opinii publicznej jako jeden z głównych czynników ryzyka chorób serca, jego przeciwieństwo pozostaje w cieniu. Niskie ciśnienie krwi, fachowo określane jako hipotonia, bywa bagatelizowane, pomijane, a nierzadko wręcz uważane za zaletę. „Ma pani świetne ciśnienie" – mówią lekarze kobietom, których wartości plasują się głęboko poniżej normy – a te same kobiety każdego ranka dosłownie przytrzymują się framug drzwi, żeby nie upaść. Ten paradoks jest rzeczywistością dla setek tysięcy ludzi w Czechach, przy czym szczupłe kobiety należą do najczęściej dotkniętych grup.
Dlaczego tak jest i dlaczego tego stanu nie należy lekceważyć, zasługuje na dokładniejsze przyjrzenie się.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Czym właściwie jest niskie ciśnienie krwi i kiedy staje się problemem
Ciśnienie krwi mierzy się w dwóch wartościach – skurczowym (górnym) i rozkurczowym (dolnym). Za wartość prawidłową przyjmuje się około 120/80 mmHg. O hipotonii mówimy wtedy, gdy ciśnienie skurczowe spada poniżej 90 mmHg lub rozkurczowe poniżej 60 mmHg. Ta granica nie jest jednak absolutna – zawsze zależy od kontekstu, wieku, płci i ogólnego stanu zdrowia danej osoby.
Kluczowe jest rozróżnienie między tak zwaną hipotonią konstytucjonalną, która jest wrodzoną predyspozycją i sama w sobie nie musi powodować dolegliwości, a hipotonią objawową, która manifestuje się całym szeregiem nieprzyjemnych symptomów. To właśnie ta druga forma potrafi znacząco obniżyć jakość codziennego życia. Zmęczenie, zawroty głowy, bóle głowy, omdlenia, problemy z koncentracją czy uczucie tzw. „mgły w głowie" – to objawy towarzyszące, które wiele kobiet uważa za normalną część swojego funkcjonowania, nie zdając sobie sprawy, że ich przyczyną jest właśnie niskie ciśnienie krwi.
Według informacji dostępnych między innymi na portalu Mayo Clinic hipotonia w poważniejszych przypadkach może powodować również zaburzenia widzenia, nudności lub utrudnioną koordynację ruchów. Objawy te są przy tym łatwe do pomylenia z innymi stanami – przepracowaniem, niedoborem snu lub stresem – i dlatego pozostają bez właściwej diagnozy przez długie miesiące, a czasem nawet lata.
Szczególną podkategorią jest tak zwana hipotonia ortostatyczna, gdy ciśnienie gwałtownie spada przy zmianie pozycji ciała – najczęściej przy wstawaniu z łóżka lub krzesła. To zjawisko jest bardzo dobrze znane każdej kobiecie, która rano wstaje i na chwilę przestaje widzieć lub czuje, że „kręci jej się w głowie". Bywa to przypisywane pośpiechowi lub niewyspaniu, ale prawdziwą przyczyną jest właśnie niewystarczająca zdolność układu naczyniowego do szybkiej kompensacji zmiany pozycji.
Dlaczego szczupłe kobiety są szczególnie narażone
Związek między niską masą ciała a niskim ciśnieniem krwi nie jest przypadkowy. Istnieje dla niego cały szereg fizjologicznych powodów, które wzajemnie się przenikają i wzmacniają.
Osoby z niższą masą ciała mają naturalnie mniejszą objętość krążącej krwi. Serce musi więc pracować z mniejszą ilością płynu, a wynikające z tego ciśnienie na ściany naczyń jest niższe. To samo w sobie nie musi być problematyczne, ale w momencie, gdy dołączy do tego na przykład odwodnienie, gorąca pogoda, dłuższe stanie lub cykl menstruacyjny, może dojść do wyraźnego spadku ciśnienia z ostrymi objawami.
Ważną rolę odgrywa również środowisko hormonalne. Estrogen, żeński hormon płciowy, wywiera naturalny efekt wazodylatacyjny – czyli rozszerza naczynia krwionośne. Jest to ogólnie korzystne dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego, ale u kobiet z już i tak niższym ciśnieniem może przyczyniać się do jego dalszego spadku, szczególnie w określonych fazach cyklu menstruacyjnego. Nie jest więc przypadkiem, że wiele kobiet opisuje nasilenie objawów hipotonii właśnie w czasie menstruacji.
Odżywianie odgrywa w tej historii również zasadniczą rolę. Szczupłe kobiety, zwłaszcza te, które stosują różne formy diet lub ograniczają spożycie pokarmów, mogą cierpieć na niedobór kluczowych składników odżywczych. Niedobór witaminy B12, kwasu foliowego lub żelaza prowadzi do anemii, która dodatkowo pogłębia niskie ciśnienie krwi. Spożycie sodu, które ma bezpośredni wpływ na ciśnienie krwi, bywa u osób dbających o zdrowy styl życia często celowo ograniczane – a to w przypadku hipotonii może być kontraproduktywne.
Wyobraźmy sobie Katarzynę, trzydziestoletnią graficzkę z Brna, która przez całe swoje dorosłe życie zmaga się z tym, co lekarze określają jako „konstytucjonalnie niskie ciśnienie". Waży 52 kilogramy, uprawia sport, odżywia się zdrowo, a mimo to każdego ranka potrzebuje co najmniej dziesięciu minut, by po przebudzeniu poczuć się zdolna do wstania z łóżka. Na naradach w pracy, gdzie musi długo stać, regularnie robi jej się słabo. Lekarze wielokrotnie zapewniają ją, że jest zdrowa. Ona sama wie jednak, że coś jest nie w porządku – tylko nie otrzymuje wystarczającego wyjaśnienia ani pomocy.
Historie takie jak ta Katarzyny są zaskakująco częste. I właśnie dlatego, że objawy hipotonii nie są dramatyczne ani bezpośrednio zagrażające życiu (z wyjątkiem poważnych stanów), kobiety z tym problemem bywają odsyłane do domu z radą „więcej odpoczywać i pić więcej wody".
Co naprawdę pomaga i na co uważać
Jak więc radzić sobie z niskim ciśnieniem krwi, jeśli nie jest ono spowodowane poważną chorobą wymagającą leczenia farmakologicznego? Istnieje cały szereg podejść, które mogą znacząco poprawić sytuację bez konieczności sięgania po leki.
Nawodnienie jest pierwszym i najważniejszym krokiem. Odpowiednie spożycie płynów – i to nie tylko wody, ale również napojów mineralnych zawierających elektrolity – pomaga utrzymać wystarczającą objętość krwi w krążeniu. Zalecenia specjalistów oscylują wokół dwóch litrów płynów dziennie, przy czym w gorącą pogodę lub podczas aktywności fizycznej zapotrzebowanie jest znacznie wyższe.
Spożycie soli, choć w kontekście zdrowego stylu życia często demonizowane, odgrywa u osób z hipotonią specyficzną rolę. Sód pomaga zatrzymywać wodę w organizmie, a tym samym podwyższać ciśnienie krwi. Oczywiście należy zachować rozsądną miarę – nadmierne spożycie soli ma swoje własne zagrożenia zdrowotne – ale u kobiet z niskim ciśnieniem nie ma potrzeby drastycznego ograniczania sodu.
Aktywność fizyczna jest paradoksalnie jednym z najskuteczniejszych środków stabilizacji ciśnienia krwi. Regularne ćwiczenia wzmacniają serce i poprawiają napięcie naczyniowe, przyczyniając się do lepszej regulacji ciśnienia. Ważne jest jednak unikanie nagłych zmian pozycji, długiego stania w miejscu oraz intensywnego wysiłku w gorącym środowisku bez odpowiedniego nawodnienia.
Odżywianie powinno być regularne i energetycznie wystarczające. Pomijanie posiłków lub zbyt długie przerwy między nimi prowadzą do spadku poziomu cukru we krwi, co jeszcze bardziej pogarsza niskie ciśnienie. Mniejsze, ale częste porcje są dla kobiet z hipotonią zdecydowanie bardziej odpowiednie niż dwa duże posiłki dziennie. Włączenie do diety produktów bogatych w witaminy z grupy B, żelazo i białka może również przyczynić się do poprawy ogólnego stanu zdrowia.
Ubiór i nawyki życiowe odgrywają swoją rolę, być może zaskakująco. Pończochy lub podkolanówki uciskowe, powszechnie kojarzone raczej z ciążą lub żylakami, mogą być dla kobiet z hipotonią prawdziwą pomocą. Pomagają bowiem zapobiegać gromadzeniu się krwi w kończynach dolnych i wspierają jej powrót do serca. Podobnie pomocne jest unikanie długiego stania, spanie z lekko uniesioną głową lub wstawanie z łóżka powoli i stopniowo.
Jak trafnie zauważył niemiecki internista i autor popularnonaukowych książek o zdrowiu układu sercowo-naczyniowego Max Pemberton: „Niskie ciśnienie krwi nie zachowuje się jak choroba – zachowuje się jak cecha osobowości. I dlatego tak trudno je leczyć."
Ta obserwacja trafnie ujmuje jeden z największych problemów hipotonii: jej niewidoczność. Kobiety, które na nią cierpią, nauczyły się żyć ze swoimi objawami, dostosowywać do nich swój dzień i przepraszać za to, że potrzebują więcej czasu na rozruszanie się rano lub że muszą usiąść w środku supermarketu. Społeczna presja na wydajność i elastyczność sprawia przy tym, że nie mówią o swoich dolegliwościach lub same przed sobą je bagatelizują.
Ważne jest przy tym podkreślenie, że nie każdy przypadek niskiego ciśnienia krwi jest łagodny. Hipotonia może być objawem poważniejszej choroby – na przykład zaburzeń serca, problemów endokrynologicznych takich jak niedoczynność tarczycy lub choroba Addisona, stanów neurologicznych lub poważnej anemii. Dlatego każda kobieta, która odczuwa wyraźne i nawracające objawy, powinna odwiedzić lekarza i poddać się podstawowym badaniom, które wykluczą poważniejsze przyczyny. Portal Państwowego Instytutu Zdrowia oferuje przejrzyste informacje o badaniach profilaktycznych, w ramach których można regularnie monitorować ciśnienie krwi.
Niskie ciśnienie krwi u szczupłych kobiet to zatem temat, który zasługuje na znacznie więcej uwagi, niż mu się poświęca. Nie jest to jedynie „dobre ciśnienie" ani czysto kosmetyczna kwestia – to realny stan, który wpływa na codzienne funkcjonowanie, wydajność w pracy, nastrój i ogólną jakość życia. A podczas gdy rozwiązania farmakologiczne istnieją jedynie w ograniczonym zakresie i są zarezerwowane dla poważniejszych przypadków, zmiany w stylu życia, odżywianiu i codziennych nawykach mogą przynieść znaczącą ulgę. Wystarczy wiedzieć, gdzie szukać przyczyny – i przestać ją ignorować tylko dlatego, że nie jest widoczna na pierwszy rzut oka.
