Ogrzewanie w okresach przejściowych bez zbędnych strat
Jesień nadchodzi powoli, ale nieuchronnie. Rano jest chłodno, po południu robi się cieplej, a wieczorem temperatura znów spada poniżej przyjemnej granicy. Właśnie w tych dniach, gdy pogoda nie może zdecydować, czy to jeszcze lato, czy już jesień, większość gospodarstw domowych popełnia największe błędy w ogrzewaniu. Ogrzewa zbyt wcześnie, zbyt intensywnie lub odwrotnie – zbyt późno, a potem nadrabia straty ciepła na pełnej mocy. Efektem są niepotrzebnie wysokie rachunki za energię oraz przegrzane lub wychłodzone pomieszczenia. A wystarczy stosunkowo niewiele, by okres przejściowy przebiegł komfortowo i ekonomicznie.
Okres przejściowy – czyli wiosna i jesień – jest z punktu widzenia ogrzewania najbardziej wymagającą fazą roku. Czy to nie paradoks? Zimą sytuacja jest jasna: ogrzewa się. Latem nie ogrzewa się wcale. Ale w tych międzysezonach, gdy temperatury zewnętrzne wahają się między dziesięcioma a dwudziestoma stopniami Celsjusza, decyzja o tym, czy i jak ogrzewać, jest naprawdę trudna. I właśnie ta złożoność prowadzi do marnotrawstwa.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Dlaczego okres przejściowy niszczy oszczędności energetyczne
Żeby było jasne, o czym mowa: przejściowe ogrzewanie zaczyna się zazwyczaj wtedy, gdy średnia dzienna temperatura na zewnątrz spada poniżej 13 °C przez kilka dni z rzędu. To tradycyjna granica, przy której większość budynków zaczyna tracić ciepło szybciej, niż jest w stanie je naturalnie utrzymać. Jednak współczesne gospodarstwa domowe są zróżnicowane – inaczej zachowuje się stary blok bez ocieplenia, a inaczej nowy dom niskoenergetyczny z potrójnymi oknami i wentylacją mechaniczną.
Problem okresu przejściowego polega na tym, że ludzie reagują na chwilowe odczucie, a nie na rzeczywistą potrzebę ciepła. Wstajesz rano, jest ci zimno, sięgasz po termostat i kręcisz go na maksimum. Po południu wychodzi słońce, pomieszczenie się przegrzewa, otwierasz okno i ciepło dosłownie ucieka. Wieczorem znów ogrzewasz. Ten cykl może powtarzać się każdego dnia, a jest to jeden z najdroższych sposobów prowadzenia gospodarstwa domowego.
Według danych Urzędu Regulacji Energetyki nieefektywne ogrzewanie należy do głównych przyczyn wysokiego zużycia energii w czeskich gospodarstwach domowych. Tymczasem oszczędności możliwe do osiągnięcia jedynie poprzez zmianę nawyków i ustawień systemu grzewczego sięgają kilkudziesięciu procent rocznych kosztów ogrzewania. To liczby, które warto wziąć pod uwagę.
Kolejnym czynnikiem komplikującym sytuację jest bezwładność cieplna budynków. Ściany, podłogi i sufity akumulują ciepło, a następnie stopniowo je oddają. Jeśli zaczniesz ogrzewać zbyt intensywnie, budynek się przegrzeje i będziesz musiał wietrzyć – marnując energię, którą właśnie zużyłeś. Z kolei jeśli zaczniesz ogrzewać zbyt późno, budynek wychłodzi się, a jego ponowne nagrzanie zajmie godziny i będzie kosztować znacznie więcej, niż gdybyś utrzymywał stabilną temperaturę. Kluczem do oszczędnego ogrzewania w okresie przejściowym jest więc stabilność, a nie reagowanie na skrajności.
Weźmy konkretny przykład: rodzina mieszkająca w mieszkaniu 3+1 w bloku z wielkiej płyty w Pradze. Co roku we wrześniu zaczyna ogrzewać przy pierwszym chłodniejszym poranku, ustawia termostat na 24 °C, a potem narzeka, że jest im za gorąco i muszą otwierać okna. Ich sąsiad w identycznym mieszkaniu ustawił głowice termostatyczne na poszczególnych grzejnikach na 20–21 °C, pozwala im pracować automatycznie, a jego rachunki za ciepło są o jedną czwartą niższe. Oboje mieszkają w tym samym budynku, z tą samą izolacją i tym samym systemem grzewczym. Różnica tkwi wyłącznie w podejściu.
Praktyczne sposoby na unikanie marnotrawstwa w okresie przejściowym
Jednym z najskuteczniejszych narzędzi do oszczędnego ogrzewania są głowice termostatyczne na grzejnikach. To stosunkowo tania inwestycja, która zwraca się w ciągu jednego sezonu grzewczego. Głowica termostatyczna reaguje na temperaturę powietrza w pomieszczeniu i automatycznie reguluje przepływ ciepłej wody do grzejnika. Nie trzeba więc niczego ustawiać ręcznie – wystarczy raz wybrać żądaną temperaturę, a głowica zajmie się resztą. W okresie przejściowym, gdy temperatury zewnętrzne się wahają, ta automatyczna regulacja jest absolutnie kluczowa.
Inteligentne termostaty idą jeszcze dalej. Pozwalają ustawić różne temperatury dla różnych części dnia – na przykład 20 °C w ciągu dnia, 18 °C w nocy i 17 °C wtedy, gdy nikogo nie ma w domu. Według Międzynarodowej Agencji Energii (IEA) obniżenie temperatury w pomieszczeniu o zaledwie jeden stopień Celsjusza może zmniejszyć zużycie energii na ogrzewanie o około 5–7 %. To liczba, która przy całorocznej kalkulacji wyraźnie odbije się na rachunku.
Równie ważne jak samo ogrzewanie jest jednak to, jak obchodzisz się z ciepłem wewnątrz gospodarstwa domowego. Wietrzenie jest niezbędne dla jakości powietrza, ale sposób wietrzenia ma ogromny wpływ na zużycie energii. Krótkie intensywne wietrzenie – tak zwane wietrzenie przeciągowe przez trzy do pięciu minut – jest znacznie efektywniejsze niż uchylone okno przez cały dzień. Przy wietrzeniu przeciągowym powietrze w pomieszczeniu wymienia się, ale ściany, meble i podłoga zachowują ciepło. Uchylone okno powoduje natomiast ciągłą ucieczkę ciepła, a przy tym nie wymienia powietrza w wystarczającym stopniu.
Kolejnym niedocenianym czynnikiem są firanki, zasłony i żaluzje. W okresie przejściowym odgrywają ważną rolę w obu kierunkach. W ciągu dnia, gdy świeci słońce, okna od strony południowej powinny być odsłonięte – promieniowanie słoneczne może naturalnie ogrzać pomieszczenie i zmniejszyć potrzebę ogrzewania. Wieczorem natomiast zaciągnięte zasłony działają jak warstwa izolacyjna, która spowalnia ucieczkę ciepła przez szybę. Ten prosty nawyk może zmniejszyć straty ciepła przez okna o kilkadziesiąt procent.
Nie zapominajmy też o uszczelnianiu okien i drzwi. W okresie przejściowym, gdy ogrzewa się mniej intensywnie, nawet małe nieszczelności stanowią stosunkowo większy problem. Starsze okna i ościeżnice drzwiowe mają tendencję do przepuszczania zimnego powietrza, które powoduje odczucie chłodu nawet przy prawidłowo ustawionej temperaturze. Wymiana uszczelek to kwestia kilkudziesięciu złotych i kilku minut pracy – a efekt jest natychmiast odczuwalny.
Bardzo praktycznym krokiem jest również kontrola grzejników przed rozpoczęciem sezonu grzewczego. Odpowietrzanie grzejników to czynność, o której wiele gospodarstw domowych zapomina, a powietrze uwięzione w systemie grzewczym znacznie obniża jego wydajność. Grzejnik częściowo wypełniony powietrzem zamiast ciepłą wodą grzeje nierównomiernie i zużywa więcej energii, niż byłoby to konieczne. Odpowietrzanie poradzi sobie każdy samodzielnie za pomocą specjalnego klucza i małego pojemnika – cała operacja trwa kilka minut.
Jak kiedyś zauważył niemiecki fizyk i ekspert ds. energetyki Hermann Scheer: „Energia, której nie zużyjesz, jest zawsze tańsza niż energia, którą musisz wytworzyć." Ta myśl doskonale oddaje istotę oszczędnego ogrzewania – nie chodzi o rezygnację z komfortu cieplnego, lecz o inteligentne gospodarowanie energią, którą już masz do dyspozycji.
Osobnym rozdziałem jest ogrzewanie rzadziej używanych pomieszczeń. Sypialnia, gabinet czy pokój gościnny nie muszą mieć tej samej temperatury co salon. W pomieszczeniach, w których spędza się mniej czasu, wystarczy utrzymywać temperaturę około 16–18 °C, co znacznie obniża całkowite zużycie. Głowice termostatyczne umożliwiają takie zróżnicowanie łatwo i bez potrzeby jakiejkolwiek skomplikowanej instalacji.
Warto wspomnieć również o roli wykładzin podłogowych i dywanów. Zimna podłoga powoduje odczucie chłodu nawet wtedy, gdy powietrze w pomieszczeniu jest wystarczająco ciepłe. Dywan lub ciepła mata przed łóżkiem czy kanapą mogą znacznie poprawić subiektywne odczucie komfortu cieplnego – a tym samym zmniejszyć potrzebę podwyższania temperatury na termostatie. To niedrogie rozwiązanie, które działa zgodnie z fizjologią ludzkiego odczuwania ciepła: nasze ciało odczuwa temperaturę powierzchni, na które stąpamy lub których dotykamy, równie intensywnie jak temperaturę otaczającego powietrza.
Dla tych, którzy chcą pójść jeszcze dalej, dostępne są aplikacje i inteligentne systemy zarządzania domem, które potrafią śledzić temperaturę zewnętrzną, prognozować pogodę i automatycznie dostosowywać ustawienia ogrzewania jeszcze zanim zmiana pogody odbije się na wnętrzu. Systemy te są coraz bardziej dostępne, a ich cena zakupu spada. Inwestycja w inteligentną automatyzację domową zwraca się najczęściej w ciągu dwóch do trzech lat – a to przy obecnych cenach energii bardzo interesująca perspektywa.
Okres przejściowy to również idealny czas na całościową ocenę stanu gospodarstwa domowego pod kątem energetycznym. Warto przejrzeć okna i sprawdzić uszczelki, przyjrzeć się drzwiom wychodzącym na zewnątrz lub do nieogrzewanych pomieszczeń, sprawdzić, czy grzejniki są swobodnie dostępne i nie zasłonięte meblami ani zasłonami – zasłonięty grzejnik ogrzewa pomieszczenie znacznie mniej efektywnie, ponieważ ciepłe powietrze nie może swobodnie cyrkulować.
Na koniec warto wspomnieć o psychologicznym wymiarze całej sprawy. Wiele osób ogrzewa bardziej, niż jest to konieczne, po prostu dlatego, że daje im to poczucie bezpieczeństwa i komfortu. Ciepło to kwestia emocjonalna – kojarzymy je z domem, przytulnością i poczuciem pewności. To zrozumiałe. Ale komfort cieplny niekoniecznie oznacza przegrzane pomieszczenie. Badania pokazują, że ludzie czują się najlepiej w temperaturze około 20–21 °C w pomieszczeniach dziennych i 16–18 °C w sypialniach. Wyższe temperatury powodują natomiast zmęczenie, suchość nosa i gardła oraz pogorszenie jakości snu.
Okres przejściowy oferuje więc właściwie okazję – do przemyślenia swoich nawyków, rozsądnego ustawienia systemu grzewczego i rozpoczęcia sezonu ze świadomością, że energia nie ucieka niepotrzebnie przez okno. Gospodarstwo domowe, które sprawnie radzi sobie z okresem przejściowym, zazwyczaj radzi sobie też z całym sezonem zimowym przy niższych kosztach i wyższym komforcie. I właśnie o taki wynik chodzi.
