Dziecięca migrena kryje się za bólami brzuszka
Ból brzuszka u dzieci jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z którymi rodzice odwiedzają pediatrę. Ale co, jeśli za powtarzającymi się napadami bólu brzucha nie stoi wirusowe zapalenie żołądka, źle tolerowany pokarm ani nerwowość przed szkołą? Co jeśli prawdziwym winowajcą jest migrena? Ta myśl może brzmieć zaskakująco, ale specjaliści potwierdzają ją coraz głośniej – i wiele rodzin zna ją z własnego doświadczenia, nie zdając sobie z tego sprawy.
Migrena jest w świadomości ludzi mocno kojarzona z dorosłymi, którzy leżą w zaciemnionym pokoju z ręką na oczach i nie mogą znieść nawet najmniejszego dźwięku. U dzieci choroba ta objawia się jednak zupełnie inaczej i właśnie dlatego tak długo umyka uwadze. Zamiast bólu głowy pojawia się fala nudności, wymiotów i kurczowy ból w okolicy pępka. Dziecko wygląda blado, odmawia jedzenia, chce tylko leżeć – a po godzinie lub dwóch jest jak nowo narodzone. Rodzice odetchną z ulgą, pediatra zapisze „nieokreślone bóle brzucha" i karuzela za kilka tygodni ruszy od nowa.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Migrena brzuszna: ukryta diagnoza o wyraźnej twarzy
Świat naukowy zna to zjawisko pod nazwą migrena brzuszna (abdominal migraine) i Międzynarodowe Towarzystwo Bólu Głowy zalicza ją do oficjalnie uznanych diagnoz już od 2004 roku. Mimo to w praktyce jest nadal niedodiagnozowana. Według szacunków na migrenę brzuszną cierpi około 1 do 4 procent dzieci w wieku szkolnym, przy czym dziewczynki są dotknięte nieco częściej niż chłopcy. Napady najczęściej pojawiają się między czwartym a dwunastym rokiem życia i u dużej części dzieci stopniowo przechodzą w klasyczną migrenę z bólem głowy w dorosłości.
Kluczową cechą migreny brzusznej jest jej epizodyczny charakter. Ból pojawia się w napadach trwających typowo od dwóch do siedemdziesięciu dwóch godzin, a między nimi dziecko jest zupełnie bez dolegliwości. Ból jest umiarkowany do silnego, zlokalizowany wokół pępka lub w środkowej części brzucha i zwykle towarzyszą mu nudności, wymioty, utrata apetytu i bladość. Niektóre dzieci opisują również nadwrażliwość na światło lub hałas, co są objawami, które najskuteczniej naprowadzają lekarzy na właściwy trop.
Aby diagnoza mogła zostać postawiona, napady muszą spełniać ścisłe kryteria – między innymi muszą wystąpić co najmniej pięć razy, nie mogą być wyjaśnione inną przyczyną i muszą obejmować co najmniej dwa z wymienionych objawów towarzyszących. Diagnostyka wymaga zatem czasu, starannej obserwacji i przede wszystkim lekarza, który bierze tę możliwość pod uwagę. Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Bólu Głowy (ICHD-3) jest w tym zakresie cennym przewodnikiem nie tylko dla specjalistów, ale i dla dociekliwych rodziców.
Wyobraźmy sobie rodzinę, w której dziesięcioletnia Teresa cierpi na napady bólów brzuszka od szóstego roku życia. Rodzice przeszli przez dziesiątki badań – ultrasonografia, badania krwi, badanie na celiakię, testy alergologiczne. Wszystko było w porządku. Dopiero nowy neurolog dziecięcy zauważył, że napady pojawiają się zawsze po wyraźniejszym stresie lub po spaniu do późnego rana, że mama Teresy cierpi na klasyczną migrenę i że dziewczynka między napadami wygląda na zupełnie zdrową. Diagnoza migreny brzusznej zmieniła całe podejście do leczenia – i udało się znacznie ograniczyć napady.
Co wyzwala migrenę dziecięcą i jak się z nią żyje
Wyzwalacze migreny dziecięcej są zaskakująco podobne do tych u dorosłych. Należą do nich nieregularny rytm snu, pomijanie posiłków, odwodnienie, silny stres lub wręcz odprężenie po okresie stresowym – tak zwane „napady weekendowe". Rolę odgrywają również niektóre pokarmy, takie jak czekolada, sery, przetworzone produkty mięsne lub żywność zawierająca glutaminian sodu. U wrażliwszych dzieci napad może wywołać nawet silny zapach, błyski światła lub zmiana pogody.
Obciążenie rodzinne jest przy tym jednym z najsilniejszych czynników ryzyka w ogóle. Jeśli jedno z rodziców cierpi na migrenę, prawdopodobieństwo, że będzie na nią cierpiało również dziecko, wynosi około pięćdziesięciu procent. Jeśli na migrenę cierpią oboje rodzice, prawdopodobieństwo wzrasta nawet do siedemdziesięciu procent. Migrena jest więc w znacznym stopniu chorobą uwarunkowaną genetycznie i właśnie dlatego wywiad rodzinny powinien być przy zagadkowych bólach brzucha zawsze jednym z pierwszych pytań.
Jak jednak rzeczywiście żyć z tą diagnozą? Leczenie migreny brzusznej dzieli się na dwa poziomy. Pierwszy to doraźne opanowanie napadu – spokój, ciemność, odpowiednia ilość płynów i w razie potrzeby leki łagodzące ból lub nudności. U starszych dzieci, po konsultacji z lekarzem, mogą być zastosowane tryptany, które są standardem leczenia migreny u dorosłych i których stosowanie w pediatrii stopniowo się rozszerza. Drugim poziomem jest podejście profilaktyczne, czyli dążenie do minimalizacji czynników wyzwalających i ewentualnie profilaktyczne leczenie farmakologiczne u dzieci z częstymi lub ciężkimi napadami.
Działania profilaktyczne bez leków mogą być przy tym zaskakująco skuteczne. Regularny rytm dnia – wstawanie o tej samej porze również w weekendy, regularne posiłki, odpowiednie nawodnienie i ograniczenie ekranów przed snem – to podstawowe filary, o których mówią zarówno neurolodzy, jak i pediatrzy. Światowa Organizacja Zdrowia WHO od dawna podkreśla, że odpowiednia ilość snu i ruchu należy do kluczowych czynników zdrowia dzieci w ogóle, a u dzieci z migreną obowiązuje to podwójnie.
Niebagatelną rolę w całym obrazie odgrywa również dobrostan psychiczny dziecka. Lęk i chroniczny stres są u dzieci z migreną bardzo częste – i jest to zależność dwukierunkowa. Stres wyzwala napady, ale same napady są dla dziecka stresujące. Opuszczone dni szkolne, niemożność planowania aktywności, poczucie odmienności od rówieśników – to wszystko może u wrażliwych dzieci pogłębić lękowe nastawienie i stworzyć błędne koło, z którego bez fachowej pomocy trudno wyjść. Psycholog dziecięcy lub psychoterapeuta specjalizujący się w dolegliwościach somatycznych może być w takich przypadkach równie cenny jak neurolog.
Jak rodzice mogą pomóc i kiedy szukać specjalisty
Jednym z najbardziej praktycznych narzędzi, jakie mają do dyspozycji rodzice, jest dziennik bólu. Zapisywanie napadów – kiedy się pojawiły, jak długo trwały, co je poprzedzało, co dziecko jadło, jak spało – może w ciągu kilku miesięcy ujawnić wzorce, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka. Ten dziennik staje się następnie bezcennym materiałem dla lekarza i może znacznie skrócić czas do postawienia właściwej diagnozy. Istnieją również aplikacje przeznaczone specjalnie do śledzenia migreny u dzieci, na przykład aplikacja Migraine Buddy, dostępna w języku czeskim.
Kiedy więc nadszedł czas, aby przestać czekać i szukać specjalisty? Odpowiedź jest jasna: jeśli napady bólów brzucha pojawiają się wielokrotnie, bez wyraźnej przyczyny, jeśli towarzyszą im bladość, nudności lub nadwrażliwość na światło i jeśli dziecko między napadami wygląda na zupełnie zdrowe – wskazana jest konsultacja z neurologiem dziecięcym. Pediatra może być pierwszym krokiem, ale migrena brzuszna to diagnoza, która zasługuje na specjalistę.
Jak zauważył czołowy brytyjski neurolog dziecięcy Andrew Hershey: „Migrena u dzieci jest przewlekłą chorobą, która znacząco wpływa na jakość życia całej rodziny – a mimo to pozostaje jedną z najmniej rozpoznawanych diagnoz dziecięcych." Słowa te są równie aktualne w Wielkiej Brytanii, jak w Czechach, gdzie dostęp do neurologii dziecięcej nadal napotyka na niedobór specjalistów i długie czasy oczekiwania.
Ważne jest również wspomnienie o tym, czym migrena brzuszna nie jest. Nie jest wymysłem nadwrażliwych rodziców. Nie jest przejawem tego, że dziecko nie chce iść do szkoły (choć stres szkolny może być czynnikiem wyzwalającym). Nie jest alergią ani celiakią, choć te choroby należy wykluczyć. I zdecydowanie nie jest czymś, z czego dziecko „samo wyrośnie" – bez właściwej opieki może przejść w postać przewlekłą i znacząco wpłynąć na całe dzieciństwo i dorastanie.
Rodzice, którzy po raz pierwszy stykają się z diagnozą migreny brzusznej, często opisują osobliwe połączenie ulgi i zaskoczenia. Ulgi z tego, że w końcu mają nazwę dla tego, co trapi ich dziecko. I zaskoczenia z tego, jak długo trwało, zanim ktoś wziął tę możliwość pod uwagę. Właśnie dlatego edukacja w tym zakresie jest tak ważna – im więcej rodziców, nauczycieli i lekarzy wie o migrenie brzusznej, tym szybciej może zostać postawiona właściwa diagnoza i tym mniej niepotrzebnego cierpienia przeżyje dziecko.
Zdrowy styl życia, regularny rytm dnia, dobry sen i świadome podejście do odżywiania to nie tylko modne tematy – dla dziecka z migreną są dosłownie narzędziem, które decyduje o tym, czy napad nadejdzie czy nie. A to dobra wiadomość: dużą część tego, co wpływa na migrenę dziecięcą, rodziny mają naprawdę we własnych rękach.
