Ekologiczne gospodarstwo domowe może oszczędzać planetę i portfel, gdy zaczniecie od małych kroków k
Życie w bardziej ekologicznym gospodarstwie domowym często postrzegane jest jako luksus lub hobby dla kilku entuzjastów. Jednak coraz więcej osób odkrywa, że eko dom potrafi oszczędzać zarówno planetę, jak i portfel – i czasami zaskakująco szybko. Nie chodzi przy tym o doskonałość ani o to, by wyrzucić wszystko i zastąpić „zieloną” wersją. Wręcz przeciwnie: największe oszczędności zwykle wynikają z drobnych zmian, które powtarzają się codziennie. To właśnie te proste wskazówki dla eko domu mają największy wpływ, ponieważ łatwo je utrzymać na dłuższą metę.
Może zastanawiasz się: czy można w ogóle zaoszczędzić dzięki eko domowi, skoro produkty ekologiczne czasami kosztują więcej? Można, tylko trzeba patrzeć na rzeczy inaczej niż tylko przez pryzmat ceny na półce. Ważna jest trwałość, zużycie, możliwość uzupełnienia, a także to, ile rzeczy kupuje się w domu „niepotrzebnie” tylko dlatego, że brakuje małej sprytnej sztuczki lub prostego nawyku. Kiedy to się zsumuje, różnica jest zauważalna.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Gdzie w domu najwięcej traci się pieniędzy (i jak to obrócić na swoją korzyść)
Największe straty finansowe w domu często nie wynikają z jednego dużego wydatku, ale z tysiąca drobiazgów: jednorazowe produkty, marnowanie jedzenia, niekorzystne pakowanie środków czystości, przegrzane pomieszczenia, niepotrzebnie puszczana woda. To wszystko są obszary, w których można stosunkowo łatwo zacząć oszczędzać – a efektem ubocznym jest mniejszy wpływ na środowisko.
Wiele gospodarstw domowych na przykład wydaje na rzeczy, które dosłownie kończą w koszu w ciągu kilku minut: papierowe ręczniki, jednorazowe chusteczki, woreczki foliowe, folia aluminiowa. Tymczasem istnieją sprytne rozwiązania dla eko domu, które spełniają ich rolę na dłuższą metę. A kiedy są używane wielokrotnie, koszt „na użycie” wypada znacznie lepiej. Klasycznym przykładem są ściereczki i szmatki z tkaniny, które wytrzymują lata, lub woskowane chusteczki zamiast folii spożywczej. To nie jest żadna rewolucja – to tylko zmiana nawyku.
Podobnie jest z wodą. Woda jest u nas nadal stosunkowo dostępna, więc jej marnowanie czasami nawet „nie boli”. Jednak wystarczy drobna modyfikacja, a różnica się pojawi. Oszczędne perlator na kranach lub słuchawki prysznicowe o niższym przepływie mogą zmniejszyć zużycie wody, nie sprawiając przy tym wrażenia, że trzeba się ograniczać. A ponieważ podgrzewanie ciepłej wody kosztuje energię, oszczędza się często podwójnie.
W przypadku energii obowiązuje prosta zasada: najwięcej oszczędzi się na tym, czego nie trzeba wyprodukować. Ocieplenie i wymiana okien to duże tematy, ale do oszczędności prowadzą też małe kroki: nie przegrzewać niepotrzebnie do tropikalnych temperatur, wietrzyć krótko i intensywnie, nie zostawiać urządzeń w trybie czuwania. Zaskakująco silny efekt ma też zwykłe „zamykanie”: uszczelnienie drzwi lub okien, gdzie wieje. Jest to niezauważalne, ale przy długim sezonie grzewczym ma sens.
A potem jest jedzenie – rozdział, gdzie można zaoszczędzić dzięki eko domowi może najszybciej. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) na całym świecie wyrzuca się około jedną trzecią wyprodukowanej żywności. Chodzi nie tylko o pieniądze, ale także o niepotrzebnie zużywaną wodę, glebę i energię. Autorytatywny kontekst dla marnowania żywności oferują FAO oraz program ONZ ds. ochrony środowiska (UNEP) z odpadami żywnościowymi.
W praktyce wygląda to często prosto: kupuje się więcej, niż się zjada, zapomina się o otwartym jogurcie, warzywa więdną w szufladzie, resztki obiadu się „gdzieś” odkładają i potem wyrzuca. W eko domu można temu zapobiec kilkoma niewidocznymi krokami: planem posiłków na kilka dni, zakupami z rozsądkiem, a przede wszystkim lepszą organizacją lodówki. Pomaga też prosta rzecz – mieć w domu pojemniki i słoiki na resztki, aby było jasne na pierwszy rzut oka, co należy zjeść najpierw.
Jedno zdanie, które to oddaje bez moralizowania: „Najtańsze jedzenie to to, które się nie wyrzuca.”
Sprytne rozwiązania dla eko domu, które oszczędzają planetę i pieniądze
Ekologiczny dom to nie kwestia posiadania wszystkiego „bio” i „zero waste” za wszelką cenę. To raczej o sprytnych zamiennikach i o tym, co się opłaca na dłuższą metę. Niektóre sprytne rozwiązania są przy tym tak proste, że człowiek dziwi się, dlaczego nie zaczął ich używać wcześniej.
Dużą różnicę robią wielorazowe butelki i kubki termiczne. Gdy ktoś kupuje po drodze do pracy kawę w jednorazowym kubku i do tego butelkowaną wodę, to miesięcznie są to setki złotych, rocznie tysiące. Kubek termiczny i butelka zwracają się szybko – a dodatkowo oszczędzają mnóstwo odpadów. Podobnie działają torby na zakupy z tkaniny i woreczki na pieczywo czy warzywa. To drobnostka, ale woreczki foliowe znikają z prędkością błyskawicy i ich koszt „znikają” w zakupach – dopóki nie zacznie się ich liczyć łącznie.
W kuchni opłaca się też kompostowanie – czy to w ogrodzie, czy w mieszkaniu za pomocą vermikompostera. Nie chodzi tylko o ekologię, ale także o praktyczność: bioodpady przestają śmierdzieć w koszu, a jednocześnie powstaje wartościowy kompost dla roślin doniczkowych czy balkonowych skrzynek. Jeśli gospodarstwo domowe segreguje odpady, często okazuje się, że po oddzieleniu bioodpadów i papieru pozostaje zaskakująco mało odpadów zmieszanych. To może być istotne tam, gdzie płaci się za częstotliwość wywozu czy wielkość pojemnika.
Innym obszarem są środki czystości. W zwykłym gospodarstwie domowym często gromadzi się cała bateria butelek: do kuchni, łazienki, okien, podłogi, WC… Tymczasem można funkcjonować o wiele prościej. W eko domu często sprawdzają się środki skoncentrowane lub uzupełnianie do jednej butelki. Koncentrat zmniejsza ilość opakowań i transportu, a zwykle wychodzi korzystniej na jedną dawkę. Ponadto, gdy używa się jednego bardziej uniwersalnego środka i go uzupełnia, mniej kupuje się impulsywnie.
Praktycznym rozwiązaniem są także pralne gąbki i szmatki zamiast jednorazowych. A przy praniu warto skupić się na dwóch rzeczach: temperaturze i dawkowaniu. Wiele osób pierze niepotrzebnie w wysokich temperaturach i używa więcej detergentu, niż potrzeba. Niższa temperatura (gdy pranie na to pozwala) oznacza mniej energii, a prawidłowe dawkowanie mniej zużycia i mniejszy wpływ na kanalizację. Warto śledzić zalecenia na opakowaniu i dostosować dawkę do twardości wody. Informacje o twardości wody w Polsce można znaleźć u wodociągów lub w materiałach gminnych; jako szerszy kontekst do wpływu chemii domowej i zanieczyszczeń wody przydatne są materiały Europejskiej Agencji Środowiska (EEA): https://www.eea.europa.eu/
W tej samej logice działają również zakupy bez opakowań lub hurtowe. Nie zawsze są one najtańsze na pierwszy rzut oka, ale często wygrywają w przeliczeniu na kilogram, a przede wszystkim w tym, że w domu nie powstaje tyle odpadów. Co więcej, kupuje się dokładnie tyle, ile potrzeba – a to jeden z najlepszych sposobów na ograniczenie marnotrawstwa.
A co z łazienką? Tam można zaoszczędzić więcej, niż się wydaje. Mydła i szampony w kostce zwykle wytrzymują długo, nie zajmują miejsca i nie tworzą plastikowych butelek. Podobnie bezpieczna maszynka do golenia z wymiennymi ostrzami może okazać się tańsza niż jednorazowe maszynki czy głowice do systemowych maszynek, a jednocześnie jest to funkcjonalne i proste rozwiązanie. Szczoteczka do zębów z bambusa lub szczoteczka z wymienną główką to znowu drobny krok, który ma sens głównie na dłuższą metę.
Jeden rzeczywisty przykład z codziennego życia: rodzina w mieście zauważyła, że najwięcej pieniędzy „znika” w drogeriach i szybkich zakupach jedzenia, gdy nie ma czasu. Zaczęli od wprowadzenia dwóch zmian: kupili zestaw pojemników i wprowadzili „półkę pierwszą w kolejce” w lodówce, gdzie umieszczają produkty z najbliższym terminem przydatności. Do tego przeszli na uzupełnianie dwóch środków czystości zamiast pięciu różnych sprayów. Po dwóch miesiącach okazało się, że mniej się wyrzuca jedzenie, w domu nie gromadzą się rozgrzebane butelki, a zakupy są spokojniejsze. Nie było to żadne ascetyczne okres – raczej o to, że gospodarstwo domowe przestało płacić za chaos.
Proste wskazówki na eko dom, które działają bez dużych zmian
Nawyki ekologiczne najlepiej się utrzymują, gdy są wygodne. I właśnie dlatego warto zacząć od rzeczy, które nie wymagają dużej dyscypliny, tylko małej modyfikacji rutyny.
Bardzo skuteczne jest ustawienie w domu „automatycznego” oszczędzania energii: wyłączanie światła w pomieszczeniach, gdzie nikogo nie ma, używanie żarówek LED, wyłączanie przedłużaczy z urządzeniami, które inaczej pozostają w trybie czuwania. Przy gotowaniu pomaga nakładać pokrywkę na garnek, wykorzystywać resztkowe ciepło płyty i podgrzewać tylko tyle wody, ile potrzeba. Brzmi to banalnie, ale w sumie to kilowatogodziny, które opłaca się co miesiąc.
Podobnie można „bezboleśnie” oszczędzać na wodzie: krótszy prysznic o kilka minut, wyłączanie wody przy myciu zębów, naprawa kapiącego kranu. Kapanie to typowa rzecz, która się odkłada, bo „to nie jest tak źle”. Jednak nawet powolne kapanie może w ciągu roku zrobić zaskakująco dużą ilość wody – a przede wszystkim jest to łatwo rozwiązywalny problem.
W przypadku odzieży i tekstyliów domowych podejście eko często przejawia się najbardziej w tym, że kupuje się mniej, ale lepiej. Ubrania, które wytrzymują i można je łączyć, są w rezultacie tańsze niż szybkie zakupy rzeczy, które po kilku praniach tracą kształt. Pomaga też pielęgnacja: pranie w niższych temperaturach, nieprzesuszanie w suszarce, naprawianie drobnych rzeczy na czas. W zrównoważonej garderobie nie ma nic staromodnego; to raczej powrót do normalnej praktyczności.
Czy istnieje jedna wskazówka, którą można polecić niemal każdemu, to śledzenie, co się w domu wyrzuca. Nie z poczucia winy, ale jako prosta księgowość. Gdy przez tydzień zapisuje się, co trafiło do kosza (jedzenie, opakowania, rozbite rzeczy), szybko pokazuje się, gdzie są największe rezerwy. Czasami to pieczywo, które można przestać kupować „na zapas”. Innym razem kosmetyki, które nie zdążą się zużyć, ponieważ w domu używa się zbyt wielu produktów na raz. A czasami to bateria jednorazowych rzeczy, które można by zastąpić jedną wielokrotnego użytku.
A co jeśli nie chce się na to poświęcać czasu? Nawet tak można. W eko domu dobrze sprawdza się zasada „gdy się skończy, zastępuje się lepszą wersją”. Nie trzeba wyrzucać zapasów. Wystarczy stopniowo: gdy zużyje się plastikowa butelka, zastępuje się ją trwalszą; gdy skończy się płyn do mycia naczyń, próbuje się uzupełnianie; gdy kupuje się nowe ręczniki, bierze się te z tkaniny. Dzięki temu unika się zbędnych wydatków i poczucia, że wszystko trzeba zmienić od razu.
Na koniec nasuwa się proste pytanie: skoro gospodarstwo domowe już coś kupuje cały czas, czy nie byłoby lepiej zainwestować w wersję, która wytrzyma dłużej i można ją uzupełniać? Właśnie w tym kryje się najpraktyczniejsze czary tego, jak oszczędzać dzięki eko domowi. Nie chodzi o doskonały styl życia, ale o sprytne decyzje, które z czasem przekształcają się w codzienną rutynę – a ta potem niezauważalnie oszczędza zarówno przyrodę, jak i rodzinny budżet.
