Co to jest candida albicans i przerost drożdżaków
Mało kto zdaje sobie sprawę, że w ludzkim ciele żyją biliony mikroorganizmów, które wspólnie tworzą złożony ekosystem. Jednym z jego stałych mieszkańców jest drożdżak o nazwie Candida albicans – organizm, który w normalnych warunkach jest całkowicie nieszkodliwy i w niewielkich ilościach naturalnie zasiedla błony śluzowe przewodu pokarmowego, jamy ustnej oraz narządów płciowych. Problemy pojawiają się dopiero wtedy, gdy ten drożdżak zaczyna się niekontrolowanie namnażać. I właśnie przerost candidy to stan, o którym w ostatnich latach mówi się coraz więcej, ponieważ jego skutki sięgają daleko poza to, co większość ludzi potrafi sobie wyobrazić. Zmęczenie, problemy skórne, drażliwość, mgła myślowa – to wszystko mogą być sygnały, że równowaga wewnętrznego mikrobiomu została zaburzona.
Zanim jednak ktokolwiek wyruszy na drogę ku naprawie, warto zrozumieć, czym właściwie jest Candida albicans, dlaczego się przemnożona i jak na całą sytuację reagować rozsądnie i bez zbędnej paniki.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Czym jest Candida albicans i dlaczego się przemnożona
Candida albicans należy do tzw. organizmów oportunistycznych. Oznacza to, że spokojnie egzystuje w organizmie, nie powodując żadnych dolegliwości – dopóki pozwala jej na to otaczające środowisko. Zdrowy układ odpornościowy i zrównoważona mikroflora jelitowa trzymają ją pod kontrolą. Gdy jednak jedno z tych „zabezpieczeń" osłabnie, drożdżak zyskuje przestrzeń do wzrostu i zaczyna się rozprzestrzeniać w sposób, który obciąża organizm.
Przyczyn przerostu jest wiele i często się wzajemnie przenikają. Jedną z najczęstszych jest długotrwałe stosowanie antybiotyków, które wprawdzie skutecznie zwalczają infekcje bakteryjne, ale jednocześnie dziesiątkują również korzystne bakterie w jelitach – właśnie te, które naturalnie trzymają candidę w ryzach. Podobny efekt może mieć długotrwałe leczenie kortykosteroidami lub lekami immunosupresyjnymi. Kolejnym istotnym czynnikiem jest dieta bogata w cukry proste i rafinowane węglowodany. Drożdżaki dosłownie żywią się cukrem, a jeśli człowiek regularnie dostarcza im go w postaci słodyczy, białego pieczywa czy słodzonych napojów, tworzy dla nich idealne warunki do wzrostu.
Swoją rolę odgrywa również przewlekły stres, który za pośrednictwem hormonu kortyzolu osłabia odpowiedź immunologiczną organizmu. Nie można też pominąć zmian hormonalnych – wiele kobiet spotyka się z objawami przerostu candidy w ciąży, podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej lub w okresie menopauzy. Jak podaje specjalistyczny przegląd Cleveland Clinic, kandydoza jest jedną z najczęstszych infekcji grzybiczych na świecie, a jej występowanie w ostatnich dziesięcioleciach rośnie, co specjaliści wiążą właśnie ze zmianami stylu życia i nadmiernym stosowaniem antybiotyków.
Należy dodać, że przerost candidy to nie to samo co kandydoza układowa, czyli poważna infekcja krwiobiegu, która zagraża przede wszystkim pacjentom z ciężko osłabioną odpornością. Gdy mówi się o przeroście drożdżaków w kontekście ogólnej populacji, chodzi z reguły o przewlekły nadmierny wzrost candidy w jelitach i na błonach śluzowych, który wprawdzie nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia, ale potrafi znacząco obniżyć jakość codziennego życia.
Wyobraźmy sobie na przykład trzydziestoletnią kobietę, która pracuje w wymagającym środowisku korporacyjnym, regularnie sięga po szybkie jedzenie pełne cukrów, przez ostatnie sześć miesięcy wielokrotnie brała antybiotyki z powodu nawracających infekcji dróg moczowych i zaczyna zauważać, że jest ciągle zmęczona, ma problemy z koncentracją, a na skórze pojawiają się drobne wysypki. Odwiedza lekarza, podstawowa morfologia krwi wychodzi w porządku, hormony tarczycy są w normie – a mimo to nie czuje się dobrze. Właśnie w takich przypadkach warto zastanowić się nad stanem mikrobiomu jelitowego i możliwym przerostem drożdżaków.
Objawy przerostu Candida albicans bywają bowiem często niewidoczne i różnorodne, co jest powodem, dla którego ten stan jest tak łatwo przeoczalny. Przewlekłe zmęczenie i brak energii należą do najczęstszych objawów – a jednocześnie do tych, które ludzie najczęściej przypisują innym przyczynom, takim jak brak snu czy obciążenie pracą. Drożdżaki podczas swojego metabolizmu produkują szereg toksycznych substancji, między innymi acetaldehyd, który jest chemicznie pokrewny acetaldehydowi powstającemu podczas rozkładu alkoholu w wątrobie. Nic więc dziwnego, że osoby z przerostem candidy czasem opisują uczucie podobne do „kaca" – mgłę myślową, ciężką głowę i ogólne osłabienie.
Skóra jest kolejnym organem, na którym zaburzenie równowagi mikrobiomu może się wyraźnie objawiać. Nawracające infekcje drożdżakowe, czy to pochwy, jamy ustnej (tzw. pleśniawki), czy skóry, są dość wyraźnym sygnałem. Ale także mniej specyficzne objawy, jak egzema, trądzik, łuszczenie się skóry głowy czy swędzenie w różnych obszarach ciała, mogą być związane z nadmierną ilością candidy. Jak zauważa Narodowy Instytut Zdrowia (NIH), Candida albicans dysponuje zdolnością przechodzenia między formą drożdżakową a strzępkową, przy czym właśnie forma strzępkowa jest bardziej inwazyjna i potrafi wnikać do tkanek, co wyjaśnia jej zdolność wywoływania tak różnorodnych objawów.
Zaskakująco silny związek specjaliści znajdują również między przerostem drożdżaków a stanem psychicznym. Drażliwość, lęki, wahania nastroju, a nawet stany depresyjne mogą być częściowo uwarunkowane stanem mikrobiomu jelitowego. Jelito bywa nazywane „drugim mózgiem" – i to nie bez powodu. Około 90% serotoniny, kluczowego neuroprzekaźnika wpływającego na nastrój, produkowane jest właśnie w jelitach. Jeśli środowisko jelitowe jest zaburzone przerostem drożdżaków, może to mieć bezpośredni wpływ na produkcję serotoniny i innych neuroprzekaźników. Jak trafnie podsumował amerykański gastroenterolog i autor bestsellerów dr Emeran Mayer: „Jelito i mózg są połączone tak ściśle, że to, co dzieje się w jednym, nieuchronnie wpływa na drugie."
Do kolejnych możliwych objawów przerostu candidy należą dolegliwości trawienne – wzdęcia, gazy, biegunki lub przeciwnie zaparcia, a także ochota na słodycze, która bywa niemal nieodparta. Ma to biologiczny sens: drożdżaki potrzebują cukru do przeżycia, więc niejako „zmuszają" swojego gospodarza do spożywania dokładnie tego, co im służy. To błędne koło, z którego bez świadomego wysiłku trudno się wydostać.
Jak rozwiązać problem przerostu drożdżaków i jak mu zapobiegać
Jeśli człowiek rozpoznaje się w opisanych objawach, pierwszym rozsądnym krokiem jest wizyta u lekarza, który na podstawie badań laboratoryjnych – posiewów wymazów, badania kału lub przeciwciał we krwi – może potwierdzić lub wykluczyć przerost candidy. Samodiagnoza na podstawie artykułów internetowych nie jest wiarygodna, ponieważ objawy przerostu drożdżaków pokrywają się z całym szeregiem innych stanów.
Jeśli przerost się potwierdzi, leczenie zwykle łączy kilka podejść. Lekarze mogą przepisać leki przeciwgrzybicze, takie jak flukonazol lub nystatyna, które celowo hamują wzrost drożdżaków. Jednocześnie jednak specjaliści są zgodni, że same leki nie wystarczą – bez zmiany środowiska, w którym drożdżak się przemnożył, jest prawdopodobne, że problem powróci.
Kluczową rolę odgrywa zmiana diety. Tak zwana dieta antykandydowa polega na ograniczeniu cukrów prostych, rafinowanych węglowodanów, alkoholu i produktów zawierających drożdże. Natomiast zaleca się zwiększenie spożycia warzyw, wartościowych białek, zdrowych tłuszczów i żywności fermentowanej, która wspiera wzrost korzystnych bakterii. Niektóre produkty spożywcze mają naturalne właściwości przeciwgrzybicze – należą do nich na przykład olej kokosowy zawierający kwas laurynowy i kaprynowy, czosnek z substancją czynną alicyną czy olejek oreganowy, którego działanie przeciwdrobnoustrojowe potwierdzają również badania naukowe.
Nie mniej ważne jest wsparcie mikroflory jelitowej probiotykami. Wysokiej jakości suplementy probiotyczne zawierające szczepy takie jak Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus acidophilus czy Saccharomyces boulardii mogą pomóc przywrócić równowagę ekosystemu jelitowego i stworzyć środowisko, w którym candida nie może się niekontrolowanie rozprzestrzeniać. Właśnie połączenie probiotyków z błonnikiem prebiotycznym, który służy jako pożywienie dla korzystnych bakterii, jest według specjalistów najskuteczniejszą strategią długoterminowej odbudowy mikrobiomu.
Na uboczu nie powinna pozostać również praca ze stresem. Przewlekły stres jest jednym z najważniejszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych czynników przyczyniających się do przerostu drożdżaków. Techniki takie jak medytacja, głębokie oddychanie, regularna aktywność fizyczna czy po prostu wystarczająca ilość dobrego snu mogą mieć zaskakująco pozytywny wpływ na stan mikrobiomu. Ciało jest połączonym systemem i próba rozwiązania tylko jednego jego aspektu bez uwzględnienia pozostałych rzadko przynosi trwałe rezultaty.
Warto wspomnieć również o naturalnych suplementach diety, które mogą wesprzeć cały proces. Ekstrakty z pestek grejpfruta, pau d'arco (lapacho) czy kwas kaprylowy są tradycyjnie stosowane jako środki wspomagające w rozwiązywaniu problemów z drożdżakami. Ważne jest jednak podchodzenie do nich z rozwagą, najlepiej po konsultacji ze specjalistą, i nieopieranie się wyłącznie na nich jako jedynej formie rozwiązania.
Jednym ze zjawisk, na które powinien być przygotowany każdy, kto zdecyduje się aktywnie rozwiązać problem przerostu drożdżaków, jest tak zwana reakcja Herxheimera. Przy obumieraniu dużej ilości drożdżaków do organizmu uwalniają się toksyny, co może tymczasowo nasilić objawy – człowiek może czuć się jeszcze bardziej zmęczony, mogą pojawić się bóle głowy lub dolegliwości trawienne. Stan ten jest przejściowy i zwykle ustępuje w ciągu kilku dni, ale warto o nim wiedzieć, aby człowiek nie uległ wrażeniu, że jego stan się pogarsza, i nie porzucił wprowadzonego reżimu przedwcześnie.
Profilaktyka przerostu drożdżaków w zasadzie pokrywa się z zasadami zdrowego stylu życia, które powinny być oczywistością niezależnie od tego, czy człowiek kiedykolwiek walczył z candidą, czy nie. Urozmaicona dieta z minimum żywności przetworzonej i dodanych cukrów, wystarczająca ilość ruchu, radzenie sobie ze stresem, dobry sen i rozsądne stosowanie antybiotyków – to filary, na których opiera się nie tylko zdrowy mikrobiom, ale ogólne zdrowie organizmu.
Temat przerostu Candida albicans bywa czasem bagatelizowany przez medycynę konwencjonalną, a innym razem wyolbrzymiany przez podejścia alternatywne. Prawda – jak zwykle – leży gdzieś pośrodku. Przerost drożdżaków to realny stan z realnymi skutkami dla energii, skóry i nastroju, ale jednocześnie nie jest powodem do paniki. Dzięki świadomemu podejściu, cierpliwości i gotowości do spojrzenia na swój styl życia jako na całość można przywrócić równowagę. I być może właśnie to jest najważniejsza wiadomość: ciało ma ogromną zdolność regeneracji, jeśli człowiek stworzy mu do tego odpowiednie warunki.
