Ładowarki podłączone do gniazdka bez urządzenia pobierają energię niepotrzebnie
Prawie każdy z nas to robi. Ładowarka od telefonu, tabletu lub laptopa pozostaje wetknięta w gniazdko na długo po tym, jak urządzenie jest w pełni naładowane lub odłączone. Wydaje się to drobiazgiem – przecież tak mały plastikowy klocek nie może zużywać żadnej sensownej energii, prawda? Jednak właśnie ta drobna nieuwaga, pomnożona przez miliony gospodarstw domowych i dziesiątki urządzeń, tworzy jeden z największych ukrytych punktów ucieczki energii elektrycznej w nowoczesnych gospodarstwach domowych.
Zjawisko, które energetycy nazywają „standby power" lub poborem w trybie czuwania, a potocznie „energią wampirów", jest dobrze udokumentowane. Według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) pobór mocy w trybie czuwania urządzeń elektronicznych może stanowić nawet 10% całkowitego rocznego zużycia energii elektrycznej w przeciętnym gospodarstwie domowym. A ładowarki są jednym z głównych winowajców.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Co właściwie dzieje się wewnątrz ładowarki w gniazdku?
Żeby było jasne – ładowarka podłączona do gniazdka bez podłączonego urządzenia nie jest „wyłączona". Jest to transformator, który nieustannie przetwarza napięcie zmienne z sieci (230 V w Europie) na niższe napięcie stałe. Nawet gdy na drugim końcu kabla nic nie ma, ładowarka nadal pobiera pewną ilość energii tylko po to, by być „gotowa". Stan ten jest technicznie określany jako no-load consumption – pobór mocy bez obciążenia.
Konkretne wartości różnią się w zależności od wieku, jakości i rodzaju ładowarki. Starsze, mniej efektywne modele z ery sprzed 2010 roku mogą pobierać w trybie spoczynku nawet 1–2 waty. Nowoczesne ładowarki z certyfikatem Energy Star lub spełniające europejską normę ErP (Energy-related Products) są znacznie oszczędniejsze, a ich pobór w trybie spoczynku wynosi poniżej 0,1 wata, w najlepszych przypadkach nawet poniżej 0,01 wata. Na pierwszy rzut oka zaniedbywalna liczba – ale uwaga, liczy się kontekst.
Wyobraźmy sobie konkretną sytuację: Jana pracuje z domu i ma w salonie na stałe podłączoną ładowarkę do telefonu, ładowarkę do laptopa, ładowarkę do słuchawek bezprzewodowych i ładowarkę do smartwatcha. Każda z nich pobiera średnio 0,3 wata bez obciążenia. Cztery ładowarki razem pobierają więc 1,2 wata nieprzerwanie – 24 godziny na dobę, 365 dni w roku. Odpowiada to około 10,5 kWh rocznie tylko za te cztery pozornie niewinne adaptery. Przy średniej cenie energii elektrycznej w Czechach wynoszącej około 6 CZK za kWh (według Urzędu Regulacji Energetyki) wychodzi to na około 63 koron rocznie – co samo w sobie nie brzmi dramatycznie – ale to dopiero początek tej historii.
Problem nie tkwi bowiem w jednej ładowarce ani w jednym gospodarstwie domowym. Przeciętna czeska rodzina ma dziś w domu od 5 do 10 ładowarek różnego rodzaju, przy czym większość z nich pozostaje podłączona nawet wtedy, gdy nie są używane. Jeśli dodamy do tego inne urządzenia w trybie czuwania – telewizory, dekodery, kuchenki mikrofalowe ze świecącym wyświetlaczem, routery, drukarki – całkowity pobór mocy w trybie czuwania gospodarstwa domowego może łatwo osiągnąć 50 do 100 watów nieprzerwanie. To już jest mowa o setkach kilowatogodzin i setkach koron rocznie.
Jak zmierzyć, ile energii naprawdę pobiera twoja ładowarka?
Jeśli ktoś chce poznać dokładne zużycie energii przez swoje ładowarki i inne urządzenia, najbardziej wiarygodnym narzędziem jest watomierz – małe urządzenie, które podłącza się między gniazdko a odbiornik i wyświetla aktualny pobór mocy w watach oraz całkowite zużycie w kWh w czasie. Można je kupić za kilkaset koron i dla gospodarstwa domowego zainteresowanego oszczędzaniem energii jest to bardzo praktyczna inwestycja.
Ogólnie obowiązuje zasada, że im starsza ładowarka, tym większe prawdopodobieństwo zbędnego poboru mocy bez obciążenia. Duże, ciężkie adaptery z rdzeniem ferrytowym (typowe starsze ładowarki do Nokii lub starszych laptopów) należą do najgorszych. Natomiast nowoczesne kompaktowe ładowarki wykorzystujące technologię GaN (azotek galu) są nie tylko mniejsze i szybsze, ale także znacznie bardziej efektywne – ich pobór mocy w trybie spoczynku jest minimalny.
Ciekawe porównanie przeprowadził na przykład amerykański Lawrence Berkeley National Laboratory, który od lat monitoruje pobór mocy w trybie czuwania elektroniki użytkowej. Ich badania pokazują, że przeciętna ładowarka telefonu komórkowego pobiera bez obciążenia około 0,26 wata, podczas gdy ładowarka laptopa może osiągać nawet 4,42 wata w stanie spoczynku. Wartości te oczywiście różnią się w zależności od modelu, ale stanowią dobry punkt odniesienia do szacunków.
Jak trafnie zauważył kiedyś doradca energetyczny i publicysta Vaclav Novotný: „Największe oszczędności energii nie leżą w drogich technologiach, ale w małych nawykach, które kosztują zero złotych." I właśnie odłączanie ładowarek z gniazdka jest jednym z tych najprostszych, a przy tym pomijanych nawyków.
Praktycznym rozwiązaniem dla tych, którzy nie chcą ciągle zastanawiać się, co jest, a co nie jest podłączone, są przedłużacze z wyłącznikiem. Jednym naciśnięciem przycisku można odłączyć całą grupę ładowarek naraz – na przykład na stoliku nocnym lub przy biurku. Jeszcze bardziej zaawansowanym rozwiązaniem są tzw. inteligentne gniazdka, którymi można sterować przez aplikację lub zaprogramować je na automatyczne wyłączanie o określonej godzinie. Takie produkty można znaleźć na przykład w ofercie sklepów internetowych zorientowanych ekologicznie, takich jak Ferwer, gdzie skupiają się na praktycznych narzędziach dla zrównoważonego gospodarstwa domowego.
Ważne jest również wspomnienie, że problem poboru mocy w trybie czuwania nie dotyczy tylko pieniędzy. Każda kilowatogodzina energii elektrycznej, która jest w Czechach zużywana zbędnie, przyczynia się do emisji CO₂ – nawet w czasach, gdy miks energetyczny stopniowo się zazielenia. Według danych Czeskiego Instytutu Meteorologii i Hydrologii oraz Eurostatu emisje związane z produkcją energii elektrycznej w Czechach wynoszą około 400–500 gramów CO₂ na kWh. Owe 10,5 kWh rocznie za cztery ładowarki z gospodarstwa domowego Jany odpowiada więc około 4–5 kilogramom CO₂ – i to tylko za ładowarki, tylko za jedno gospodarstwo domowe.
Gdy liczby te przeniesie się na całą populację Czech, dochodzimy do rzędu dziesiątek tysięcy ton CO₂ rocznie, które powstają wyłącznie dlatego, że ładowarki pozostają podłączone bez pożytku. Nie jest to abstrakcyjna liczba – to realny wkład w bilans emisyjny kraju, który można by wyeliminować niemal bez kosztów i bez jakiegokolwiek ograniczenia komfortu.
Warto wspomnieć, że Unia Europejska jest świadoma tego problemu i reaguje na niego legislacyjnie. Rozporządzenie UE w sprawie ekoprojektu (dyrektywa ErP) stopniowo zaostrza wymagania dotyczące maksymalnego poboru mocy w trybie spoczynku urządzeń. Od 2013 roku obowiązuje zasada, że ładowarki sprzedawane w UE nie mogą mieć poboru mocy w trybie spoczynku wyższego niż 0,5 wata, od 2016 roku obowiązuje jeszcze ostrzejszy limit wynoszący 0,3 wata. Oznacza to, że nowo zakupione ładowarki są pod tym względem znacznie lepsze od starszych modeli – ale stare adaptery nadal żyją w milionach gospodarstw domowych i nikt ich automatycznie nie wymienia.
Warto więc od czasu do czasu przyjrzeć się gniazdkom i zastanowić się, co jest w nich wetknięte i dlaczego. Ładowarka, która nie była używana od czterech lat i wisi za szafą „na wszelki wypadek", prawdopodobnie nie musi być na stałe podłączona do sieci. Podobnie ładowarka przy łóżku, która w ciągu dnia tylko czeka – można by ją odłączyć rano i podłączyć wieczorem.
Zmiana zachowania nie musi być przy tym radykalna ani uciążliwa. Wystarczy wyrobić sobie proste rytuały – odłączać ładowarki przy wychodzeniu z domu, używać przedłużacza z wyłącznikiem przy telewizorze, nie kupować nowych ładowarek, jeśli stare wystarczają, a przy zakupie nowych wybierać certyfikowane modele o niskim poborze mocy. Te drobne kroki w sumie odbiją się zarówno na rachunku za prąd, jak i na śladzie ekologicznym gospodarstwa domowego.
Ekologicznie świadome podejście do energii nie oznacza wyrzeczeń – oznacza świadomość. Wiedzieć, co zużywa energię, kiedy i dlaczego, to pierwszy krok do tego, by gospodarstwo domowe funkcjonowało efektywniej. A ładowarki podłączone bez obciążenia są pod tym względem doskonałym przykładem tego, jak małe niewidoczne zużycie w sumie tworzy duży zbędny wydatek – zarówno energetyczny, jak i finansowy. Im wcześniej uświadomimy sobie tę zasadę, tym łatwiej przyjdzie nam traktować energię jako cenne zasoby, z którymi warto obchodzić się rozważnie.
