# Uczucie zatkania ucha i co robi woskowina uszna Pocit ucpaného ucha je velmi nepříjemný a může mí
Każdy to zna – nagle masz wrażenie, jakby ktoś wcisnął przycisk wyciszenia. Dźwięki dochodzą jak z oddali, własny głos brzmi dziwnie, a w uchu zagościł nieprzyjemny ucisk, który po prostu nie chce odejść. Uczucie zatkanych uszu należy do najczęstszych dolegliwości, z którymi ludzie odwiedzają lekarza, i choć może to brzmieć jak błahostka, przyczyn może być całe mnóstwo. Jedną z najczęstszych – a zarazem najbardziej lekceważonych – jest właśnie nadmierne wytwarzanie lub gromadzenie się woskowiny.
Woskowina to substancja, o której mówi się tylko wtedy, gdy sprawia problemy. A przecież jest to całkowicie naturalny, a nawet niezbędny produkt ludzkiego ciała. Woskowina – zwana fachowo cerumen – powstaje w zewnętrznym przewodzie słuchowym jako mieszanina wydzielin gruczołów łojowych i apokrynowych, obumarłych komórek skóry oraz kurzu. Jej rola jest przy tym fascynująca: chroni delikatną skórę przewodu słuchowego przed wysychaniem, wychwytuje zanieczyszczenia i mikroorganizmy oraz działa jako naturalna bariera antybakteryjna. Bez woskowiny przewód słuchowy byłby znacznie bardziej podatny na infekcje i podrażnienia.
W normalnych warunkach woskowina oczyszcza się sama. Ruchy szczęki podczas żucia i mówienia pomagają woskowinie powoli wędrować od błony bębenkowej w kierunku ujścia przewodu słuchowego, skąd jest naturalnie usuwana. Problem pojawia się w momencie, gdy ten mechanizm samooczyszczania z jakiegoś powodu zawodzi lub gdy woskowiny tworzy się zbyt dużo. I właśnie wtedy pojawia się owo nieprzyjemne zatykanie.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Dlaczego zatkany przewód słuchowy to nie tylko kwestia higieny
Wiele osób uważa, że zatkane ucho jest po prostu wynikiem niedostatecznej dbałości o higienę. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Paradoksalnie to właśnie ci, którzy dbają o swoje uszy zbyt gorliwie, sprawiają sobie największe kłopoty. Używanie patyczków higienicznych – popularnych, lecz z medycznego punktu widzenia bardzo problematycznych – zamiast usuwać woskowinę z ucha, wpycha ją głębiej do przewodu słuchowego, gdzie stopniowo się zagęszcza i tworzy czop. Czop ten może całkowicie zablokować przepływ dźwięku do błony bębenkowej, co objawia się właśnie tym charakterystycznym uczuciem zatykania, ucisku i pogorszonego słuchu.
Światowa Organizacja Zdrowia w swoich zaleceniach wielokrotnie podkreśla, że patyczki higieniczne nie są odpowiednim narzędziem do czyszczenia uszu, a ich stosowanie może prowadzić do uszkodzenia przewodu słuchowego lub błony bębenkowej. Mimo to nadal należą do najlepiej sprzedających się produktów higienicznych na świecie.
Wzmożone wytwarzanie woskowiny może być również kwestią dziedziczną – niektórzy ludzie po prostu produkują jej więcej niż inni. Rolę odgrywa też kształt przewodu słuchowego: wąski lub kręty przewód utrudnia naturalny odpływ woskowiny. Osoby noszące aparaty słuchowe lub ochronniki słuchu są również bardziej podatne na tworzenie się czopów woskowinowych, ponieważ te urządzenia utrudniają naturalne przemieszczanie się woskowiny na zewnątrz ucha.
Ciekawy przykład z praktyki: Jana, czterdziestoczteroletnia nauczycielka z Brna, przez długie miesiące skarżyła się na uczucie pełności w lewym uchu i okazjonalne dzwonienie. Myślała, że to objaw stresu lub początkowy problem ze stawem skroniowo-żuchwowym. Dopiero podczas wizyty u laryngologa okazało się, że przyczyną była nagromadzona woskowina, która całkowicie zablokowała przewód słuchowy. Po prostym oczyszczeniu – przepłukaniu ucha – dolegliwości natychmiast ustąpiły.
Uczucie zatkanych uszu zdecydowanie nie jest jednak wywoływane wyłącznie przez woskowinę. Przyczyn może być wiele – od zwykłego kataru i zapalenia ucha środkowego, przez alergię i nieprawidłowo funkcjonującą trąbkę Eustachiusza, aż po rzadsze przyczyny, takie jak nerwiak nerwu słuchowego czy choroba Ménière'a. Dlatego ważne jest, aby nie lekceważyć utrzymujących się dolegliwości i skonsultować się ze specjalistą, jeśli uczucie zatykania utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub towarzyszy mu ból, zawroty głowy czy wydzielina z ucha.
Co robi woskowina i dlaczego jest niezastąpiona dla zdrowia uszu
Wróćmy jednak do samej woskowiny – bo jej rola w dbaniu o zdrowie uszu jest naprawdę niezwykła i zasługuje na więcej uwagi, niż zwykle jej poświęcamy. Woskowina pełni jednocześnie kilka kluczowych funkcji, a jej brak oznaczałby poważne problemy dla przewodu słuchowego.
Woskowina (fachowo cerumen) działa jako pierwsza linia obrony – wychwytuje kurz, zanieczyszczenia, ale też owady i mikroorganizmy, które w przeciwnym razie mogłyby wniknąć głębiej do ucha. Zawiera lizozym – enzym o właściwościach antybakteryjnych – oraz kwasy tłuszczowe, które utrzymują lekko kwaśne środowisko w przewodzie słuchowym. To kwaśne środowisko stanowi naturalną przeszkodę dla wzrostu bakterii i grzybów. Nie jest więc przypadkiem, że osoby, które czyszczą uszy zbyt agresywnie i usuwają całą woskowinę, są bardziej podatne na nawracające zapalenia przewodu słuchowego – tzw. otitis externa, powszechnie znane jako „ucho pływaka".
Woskowina również nawilża skórę przewodu słuchowego i chroni ją przed wysychaniem i pękaniem. Sucha, podrażniona skóra w przewodzie słuchowym jest nie tylko nieprzyjemna, ale też bardziej podatna na infekcje. W tym sensie woskowina jest czymś w rodzaju naturalnego kremu nawilżającego, który organizm aplikuje dokładnie tam, gdzie jest potrzebny.
Jak trafnie zauważył brytyjski specjalista laryngolog Mr. Roger Kelsey: „Uszy są jak piekarniki z funkcją samoczyszczenia. Większość ludzi powinna pozwolić im wykonywać swoją pracę i jak najmniej ingerować."
Skład woskowiny różni się przy tym w zależności od pochodzenia etnicznego. Istnieją dwa podstawowe typy – mokry i suchy cerumen. Typ mokry, typowy dla osób pochodzenia europejskiego i afrykańskiego, ma brązowawą do pomarańczowej barwę i lepką konsystencję. Typ suchy, przeważający u osób pochodzenia azjatyckiego, jest jaśniejszy, łuskowaty i mniej lepki. Ta genetyczna zmienność jest uwarunkowana jednym genem i została naukowo opisana w badaniu opublikowanym w czasopiśmie Nature Genetics, które wykazało, że typ cerumen jest ściśle powiązany z produkcją zapachu ciała – fascynujące połączenie pozornie niezwiązanych ze sobą funkcji organizmu.
Jeśli chodzi o właściwą pielęgnację uszu, zalecenia specjalistów są zaskakująco skromne. Zewnętrzną część ucha – małżowinę i sam brzeg przewodu słuchowego – można delikatnie przetrzeć wilgotnym ręcznikiem. Resztę należy pozostawić naturalnemu działaniu organizmu. W przypadku gdy woskowina gromadzi się w większych ilościach i powoduje dolegliwości, istnieją bezpieczne możliwości pielęgnacji: specjalne krople do uszu na bazie oliwy z oliwek lub glicerolu, które zmiękczają woskowinę i ułatwiają jej naturalne odpływanie. Preparaty te są dostępne bez recepty i przy regularnym stosowaniu mogą zapobiegać tworzeniu się czopów woskowinowych.
Dla tych, którzy szukają naturalnych i łagodnych alternatyw, popularne są krople z oliwą z oliwek – prosty, naturalny, a przy tym skuteczny sposób na utrzymanie przewodu słuchowego w dobrej kondycji. Oliwa z oliwek zmiękcza woskowinę, nie naruszając naturalnego środowiska ucha, i jest w tym celu stosowana od stuleci. Podobnie działają preparaty na bazie oleju migdałowego lub glicerolu. Natomiast popularne „ear candling" – zapalanie specjalnych świec wkładanych do ucha – nie ma naukowo udowodnionej skuteczności i może być niebezpieczne.
Kiedy jednak czas odwiedzić lekarza? Jeśli uczucie zatkanego ucha utrzymuje się dłużej niż trzy do czterech dni, towarzyszy mu ból, gorączka, zawroty głowy lub wydzielina z ucha, wizyta u laryngologa lub przynajmniej lekarza pierwszego kontaktu jest niezbędna. Powinny też zwrócić uwagę osoby, u których dolegliwości nawracają, lub te noszące aparaty słuchowe, które mają wrażenie, że ich działanie się pogarsza – przyczyną może być właśnie nagromadzona woskowina blokująca mikrofon urządzenia.
Profesjonalne oczyszczanie uszu wykonuje lekarz albo przez przepłukanie ciepłą wodą, albo przez odsysanie – obie metody są bezpieczne i szybkie. Nigdy nie należy próbować samodzielnie usuwać czopa woskowinowego za pomocą ostrych przedmiotów lub patyczków higienicznych, ponieważ ryzyko uszkodzenia błony bębenkowej lub wprowadzenia infekcji jest realne.
Zdrowie uszu jest przy tym ściśle powiązane z ogólną jakością życia. Niedosłuch – nawet tymczasowy i spowodowany wyłącznie czopem woskowinowym – wpływa na komunikację, koncentrację i samopoczucie psychiczne. Badania konsekwentnie pokazują, że nieleczony niedosłuch wiąże się z wyższym ryzykiem izolacji społecznej i pogorszenia funkcji poznawczych w starszym wieku. Nawet pozornie mały problem, jakim jest zatkane ucho, warto więc rozwiązać na czas i we właściwy sposób.
Pielęgnacja uszu dobrze ilustruje zatem szerszą zasadę zdrowego stylu życia: mniej znaczy czasem więcej. Organizm dysponuje własnymi mechanizmami, które działają niezawodnie – jeśli da się im przestrzeń i nie przeszkadza się im niewłaściwymi ingerencjami. Łagodne preparaty, naturalne oleje i okazjonalna konsultacja ze specjalistą to wszystko, czego zdrowe uszy w większości przypadków potrzebują. A następnym razem, gdy dopadnie cię to nieprzyjemne uczucie ucisku i stłumionego słuchu, być może wystarczy tylko kropla oliwy z oliwek i odrobina cierpliwości.
