# Víte, jak štítná žláza ovlivňuje menstruaci a plodnost? Štítná žláza je malá žláza ve tvaru motýl
Niewiele narządów w ludzkim ciele potrafi tak niepostrzeżenie, a jednocześnie tak zasadniczo ingerować w zdrowie kobiety jak tarczyca. Ten mały gruczoł w kształcie motyla, umiejscowiony w przedniej części szyi, reguluje metabolizm, temperaturę ciała, tętno i nastrój. Czego jednak wiele kobiet nie wie, to że tarczyca i cykl menstruacyjny są ze sobą ściśle powiązane – i że problemy z tarczycą mogą być przyczyną nieregularnych miesiączek, trudności z zajściem w ciążę lub nawracających poronień. Związek między tym małym narządem a zdrowiem reprodukcyjnym jest przy tym głębszy, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Co roku do gabinetów ginekologów i endokrynologów trafia coraz więcej kobiet cierpiących na niewyjaśnione zaburzenia cyklu lub od dłuższego czasu bezskutecznie starających się zajść w ciążę. Tymczasem przyczyna może tkwić właśnie w tarczycy – i być przeoczona zarówno przez lekarza, jak i przez samą pacjentkę. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia na zaburzenia tarczycy cierpi na całym świecie około 750 milionów ludzi, przy czym kobiety dotknięte są nimi mniej więcej pięć do ośmiu razy częściej niż mężczyźni. Sama ta liczba wskazuje, jak ważne jest poważne traktowanie tego tematu.
Wypróbuj nasze naturalne produkty
Hormony tarczycy i ich wpływ na cykl menstruacyjny
Aby zrozumieć, jak tarczyca wpływa na miesiączkę, należy najpierw przyjrzeć się temu, jak funkcjonuje cały układ hormonalny. Tarczyca produkuje dwa kluczowe hormony – tyroksynę (T4) i trijodotyroninę (T3). Hormony te regulują procesy metaboliczne praktycznie we wszystkich komórkach ciała i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego. Ich produkcją steruje przysadka mózgowa za pośrednictwem hormonu tyreotropowego (TSH), a cały układ jest powiązany z osią podwzgórze–przysadka–jajniki, która stanowi podstawę kobiecego cyklu hormonalnego.
Jeśli tarczyca nie funkcjonuje prawidłowo, zaburza się równowaga hormonów płciowych, zwłaszcza estrogenu i progesteronu. Skutkiem mogą być nieregularne, zbyt obfite lub przeciwnie – bardzo skąpe miesiączki, brak okresu lub bolesny cykl. Kobiety z niedoczynnością tarczycy – czyli ze zmniejszoną funkcją tarczycy – często skarżą się na zbyt obfite i długie miesiączki, zmęczenie, przyrost masy ciała i uczucie zimna. Natomiast kobiety z nadczynnością tarczycy, czyli ze zwiększoną funkcją tarczycy, mogą mieć bardzo skąpą, nieregularną miesiączkę lub okres może na jakiś czas całkowicie zaniknąć.
Co ciekawe, zależność działa również w odwrotnym kierunku. Estrogen wpływa na poziom globuliny wiążącej tyroksynę – białka transportującego hormony tarczycy we krwi. Oznacza to, że wahania poziomu estrogenu – na przykład w trakcie cyklu menstruacyjnego, ciąży lub w perimenopauzie – mogą zmieniać dostępność hormonów tarczycy w organizmie. Ta wzajemna zależność wyjaśnia, dlaczego problemy z tarczycą u kobiet po raz pierwszy ujawniają się właśnie w okresach zmian hormonalnych, takich jak pokwitanie, ciąża czy menopauza.
Przykładem z życia wziętym może być trzydziestoletnia kobieta, która po porodzie zaczyna zmagać się z wyczerpaniem, wypadaniem włosów i nieregularnymi cyklami. Objawy te bywają łatwo przypisywane zmęczeniu macierzyństwem lub stresowi, podczas gdy rzeczywistą przyczyną może być poporodowe zapalenie tarczycy – choroba zapalna tarczycy, która dotyka około 5–10% kobiet po porodzie i która bez właściwej diagnozy jest trudna do leczenia.
Tarczyca a płodność: ukryta przeszkoda na drodze do macierzyństwa
Wpływ tarczycy na płodność kobiety to temat, który w ostatnim czasie przyciąga coraz większą uwagę środowiska naukowego. Zaburzenia funkcji tarczycy należą do najczęściej pomijanych przyczyn niepłodności kobiecej, a ich diagnostyka i leczenie są przy tym stosunkowo nieskomplikowane. Badania pokazują, że kobiety z nieleczoną niedoczynnością tarczycy mają znacznie mniejsze szanse na zajście w ciążę i wyższe ryzyko poronienia w pierwszym trymestrze.
Jak do tego dochodzi? Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowej owulacji. Jeśli ich poziom w organizmie jest zbyt niski, może dojść do zaburzeń dojrzewania komórki jajowej lub do jej całkowitego niewydostania się – stanu określanego jako brak owulacji. Bez owulacji naturalne poczęcie nie jest możliwe. Co więcej, nawet jeśli dojdzie do zapłodnienia, niski poziom hormonów tarczycy może utrudniać prawidłowe zagnieżdżenie się zarodka w macicy lub zaburzać rozwój łożyska.
Szczególną uwagę zasługują autoimmunologiczne choroby tarczycy, przede wszystkim choroba Hashimoto. W tym schorzeniu układ odpornościowy atakuje własną tkankę tarczycy, prowadząc do jej stopniowego uszkadzania i zmniejszania produkcji hormonów. Choroba Hashimoto jest przy tym najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach rozwiniętych i jest bardzo ściśle związana z problemami reprodukcyjnymi. Badania opublikowane w specjalistycznym czasopiśmie Thyroid wskazują, że obecność przeciwciał przeciwtarczycowych – nawet bez wyraźnych zaburzeń jej funkcji – zwiększa ryzyko poronienia i powikłań w ciąży.
Również nadczynność tarczycy może stanowić przeszkodę na drodze do macierzyństwa. Przy nadmiernej produkcji hormonów tarczycy dochodzi do zaburzenia równowagi hormonalnej, niezbędnej do regularnej owulacji. Kobiety z nieleczoną nadczynnością tarczycy mogą cierpieć na brak miesiączki – czyli całkowity jej zanik – lub na bardzo nieregularne cykle, które uniemożliwiają planowanie poczęcia. Jak zauważył endokrynolog i autor publikacji na temat zdrowia reprodukcyjnego Antonio C. Bianco: „Tarczyca to nie tylko metaboliczny silnik organizmu – to regulator, bez którego nawet najbardziej podstawowe procesy reprodukcyjne nie mogą funkcjonować prawidłowo."
Warto wspomnieć, że nawet tak zwana subkliniczna niedoczynność tarczycy – stan, w którym poziom TSH jest nieznacznie podwyższony, ale poziomy T3 i T4 mieszczą się jeszcze w normie – może mieć negatywny wpływ na płodność i przebieg ciąży. Właśnie dlatego kobiety starające się zajść w ciążę lub przechodzące leczenie niepłodności powinny mieć kompleksowo zbadaną funkcję tarczycy, w tym poziom TSH, wolnego T4 i przeciwciał.
Co zrobić, gdy podejrzewasz problem z tarczycą
Rozpoznanie, że za problemami menstruacyjnymi lub niepłodnością stoi tarczyca, nie zawsze jest łatwe. Objawy bywają subtelne i łatwo mylić je z innymi stanami – zmęczeniem, stresem lub zespołem policystycznych jajników. Istnieją jednak sygnały, na które kobiety powinny zwrócić uwagę. Nieregularny cykl menstruacyjny w połączeniu ze zmęczeniem, wypadaniem włosów, zmianami masy ciała lub uczuciem zimna może wskazywać na problem z tarczycą i zdecydowanie wymaga wizyty u lekarza.
Podstawowym krokiem diagnostycznym jest badanie krwi, które mierzy poziom TSH i ewentualnie innych hormonów. Ten prosty test potrafi wykryć zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy i jest dostępny w ramach standardowej opieki medycznej. Jeśli wyniki sugerują problem, lekarz zazwyczaj zaleca badanie ultrasonograficzne tarczycy i ewentualnie dodatkowe testy na obecność przeciwciał.
Leczenie zależy od rodzaju i nasilenia zaburzenia. Niedoczynność tarczycy leczy się najczęściej syntetycznym hormonem tarczycy – lewotyroksyną – której dawkowanie jest dostosowywane na podstawie bieżących badań krwi. Przy prawidłowo dobranym leczeniu cykl menstruacyjny u większości kobiet normalizuje się, a płodność znacznie się poprawia. Nadczynność tarczycy leczy się lekami zmniejszającymi produkcję hormonów, jodem radioaktywnym lub zabiegiem chirurgicznym, przy czym wybór metody zależy od konkretnej sytuacji pacjentki.
Oprócz podejścia medycznego istotny jest również styl życia. Dieta bogata w jod, selen i cynk wspiera prawidłową funkcję tarczycy, przy czym minerały te zawarte są na przykład w owocach morza, orzechach, jajach czy roślinach strączkowych. Natomiast nadmierne spożycie surowej kapusty, brokułów lub innych warzyw kapustnych może przy bardzo dużym spożyciu interferować z produkcją hormonów tarczycy – choć w normalnych ilościach produkty te są zdrowe i korzystne. Chroniczny stres i niedobór snu również negatywnie wpływają na funkcję tarczycy, ponieważ kortyzol – hormon stresu – zaburza oś podwzgórze–przysadka–tarczyca. Dbałość o dobrostan psychiczny i dobry sen to zatem nie tylko ogólne zalecenia, lecz konkretne kroki wspierające równowagę hormonalną.
Dla kobiet interesujących się naturalnymi sposobami wspierania zdrowia hormonalnego interesująca może być również dziedzina adaptogenów i naturalnych suplementów. Ashwagandha na przykład należy do ziół tradycyjnie stosowanych w celu wsparcia funkcji tarczycy i redukcji stresu – choć przed jej stosowaniem warto skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza w przypadku istniejącego zaburzenia tarczycy. Podobnie wysokiej jakości suplementy diety zawierające selen lub witaminę D mogą wspierać układ odpornościowy i przyczyniać się do zdrowej funkcji tarczycy, przy czym ich wybór powinien być świadomy i najlepiej skonsultowany ze specjalistą.
Tarczyca to mały narząd o wielkim wpływie. Jej powiązanie z cyklem menstruacyjnym i płodnością jest na tyle bliskie, że pominięcie jej w kontekście kobiecego zdrowia reprodukcyjnego byłoby poważnym błędem. Kobiety, które od dłuższego czasu zmagają się z nieregularnymi cyklami, bolesnymi miesiączkami lub trudnościami z zajściem w ciążę, powinny mieć badanie tarczycy jako jeden z pierwszych kroków na drodze do odpowiedzi – i do rozwiązania. Ciało wysyła bowiem sygnały – trzeba się tylko nauczyć je odczytywać.
